Zwierzęta sawanny żyją na rozległych terenach porośniętych trawami i pojedynczymi drzewami. Przykładowo, najbardziej znane są lwy, zebry, żyrafy, słonie i gepardy. Sawanna jest jednak domem także dla ptaków, gadów, owadów oraz wielu mniejszych ssaków.
Życie w tym środowisku wyznaczają dwie pory roku. Pora deszczowa przynosi wodę i świeżą roślinność. Natomiast podczas pory suchej zwierzęta muszą wędrować, oszczędzać wodę lub zmieniać sposób żerowania.
Sawanny kojarzymy głównie z Afryką. Jednak podobne formacje występują też w Ameryce Południowej, Australii oraz Azji. Skład gatunkowy różni się na każdym kontynencie.
Czym jest sawanna i jakie panują na niej warunki?
Sawanna to formacja trawiasta występująca zwykle w strefie międzyzwrotnikowej. Rosną tam wysokie trawy, krzewy i nieliczne drzewa. Ponadto często spotyka się akacje oraz baobaby.
Najważniejszą cechą sawanny jest wyraźny podział roku. Podczas pory deszczowej rośliny szybko rosną. Wówczas pojawiają się okresowe zbiorniki i liczne miejsca żerowania.
Natomiast pora sucha przynosi niedobór wody oraz wysychanie traw. Dlatego roślinożercy podążają wtedy za deszczem. Drapieżniki przemieszczają się wraz z nimi albo czekają przy wodopojach.
Sawanna jest jednym z biomów Ziemi. Więcej o takich środowiskach wyjaśnia artykuł co to jest biom.
Jakie zwierzęta żyją na sawannie?
Na sawannie żyją duże stada roślinożerców, wyspecjalizowane drapieżniki i padlinożercy. Ważną rolę pełnią również owady. Jednocześnie każda grupa zajmuje inne miejsce w sieci pokarmowej.
Roślinożercy sawanny
Najliczniejsze są gatunki żywiące się trawami, liśćmi, pędami i korą. Z kolei poszczególne zwierzęta korzystają z pokarmu rosnącego na różnej wysokości. Ogranicza to konkurencję.
- Zebry zjadają głównie trawy i przemieszczają się w stadach.
- Antylopy gnu odbywają sezonowe wędrówki w poszukiwaniu pastwisk.
- Gazele są szybkie i sprawnie unikają drapieżników.
- Żyrafy sięgają po liście wysoko rosnących drzew.
- Słonie jedzą trawy, gałęzie, korę, owoce i korzenie.
- Bawoły afrykańskie tworzą stada zapewniające lepszą ochronę.
- Nosorożce żywią się trawą albo liśćmi, zależnie od gatunku.
Pasy zebry stepowej pomagają rozpoznawać osobniki. Mogą też utrudniać napastnikowi wybór celu w poruszającym się stadzie.
Zebry na sawannie
Drapieżniki sawanny
Roślinożercy stanowią pokarm dla wielu drapieżników. Każdy łowca wykorzystuje inną strategię. Jedne gatunki polują zespołowo, inne polegają na szybkości lub zasadzce.
- Lwy żyją w grupach i często współpracują podczas polowania.
- Gepardy ścigają zdobycz na krótkim dystansie.
- Leopardy polują z ukrycia i potrafią wnosić zdobycz na drzewa.
- Hieny cętkowane skutecznie polują, ale korzystają też z padliny.
- Likaony ścigają ofiarę jako dobrze zorganizowana wataha.
Gepard ma lekką sylwetkę i długie kończyny. Taka budowa umożliwia bardzo szybki bieg po otwartej przestrzeni.
Ptaki, gady i bezkręgowce
Sawanna nie należy wyłącznie do wielkich ssaków. Strusie poruszają się po ziemi i szybko biegają. Sekretarze polują na drobne zwierzęta w wysokiej trawie. Sępy usuwają padlinę i ograniczają rozprzestrzenianie się chorób.
W pobliżu rzek żyją krokodyle. Na suchszych terenach spotyka się węże oraz jaszczurki. Termity budują wysokie kopce, które wpływają na glebę. Żuki gnojowe zakopują odchody i przyspieszają obieg składników pokarmowych.
Jak zwierzęta sawanny przystosowały się do życia?
Upał, susza i sezonowe niedobory pokarmu wymagają wielu przystosowań. Jednak nie ma jednego sposobu, który sprawdza się u wszystkich gatunków.
- Wędrówki pozwalają podążać za deszczem i świeżą trawą.
- Życie w stadzie ułatwia dostrzeganie niebezpieczeństwa.
- Szybkość pomaga zdobyć pokarm albo uciec przed napastnikiem.
- Kamuflaż ukrywa drapieżnika i chroni potencjalną ofiarę.
- Nocna aktywność ogranicza przegrzewanie organizmu.
- Oszczędzanie wody pomaga przetrwać długą porę suchą.
Niektóre zwierzęta odpoczywają w cieniu podczas najgorętszych godzin. Natomiast inne korzystają z nor lub gęstych zarośli. Duże uszy mogą ułatwiać oddawanie nadmiaru ciepła.
Jak wygląda łańcuch pokarmowy na sawannie?
Podstawą większości łańcuchów są trawy, liście oraz nasiona. Roślinami żywią się antylopy, zebry, żyrafy i owady. Następnie te zwierzęta stają się pokarmem drapieżników.
- trawa, zebra, lew,
- trawa, gazela, gepard,
- liście akacji, żyrafa, lew,
- trawa, konik polny, ptak, wąż.
Padlinożercy wykorzystują szczątki pozostawione przez łowców. Ostatecznie rozkład kończą bakterie i grzyby. Dzięki temu składniki wracają do gleby. Zależności te szerzej opisuje łańcuch pokarmowy.
Stado lwów odpoczywające na sawannie.
Co robią zwierzęta podczas pory suchej?
Duże stada opuszczają wyschnięte pastwiska. Wędrują tam, gdzie wcześniej spadł deszcz. Jednak droga bywa długa i niebezpieczna.
Zwierzęta pozostające na miejscu zmniejszają aktywność. Szukają cienia, nor i pozostałych zbiorników. Ponadto część gatunków pobiera wodę z soczystych roślin albo pokarmu.
Wodopoje przyciągają wtedy roślinożerców i drapieżniki. Koncentracja zwierząt zwiększa konkurencję. Jednocześnie ułatwia również polowanie.
Czy wszystkie sawanny wyglądają tak samo?
Nie. Ilość opadów wpływa na wysokość traw i liczbę drzew. Wilgotniejsza sawanna ma gęstszą roślinność. Sucha sawanna jest bardziej otwarta i uboga.
Na afrykańskich sawannach spotkamy zebry, żyrafy i lwy. Z kolei w Australii żyją między innymi kangury. Południowoamerykańskie sawanny zamieszkują kapibary, mrówkojady i nandu.
Artykuł zwierzęta Afryki przedstawia także mieszkańców lasów, pustyń, gór i terenów podmokłych.
Zwierzęta sawanny, najważniejsze informacje
- Sawanna ma porę deszczową i porę suchą.
- Żyją tam roślinożercy, drapieżniki, ptaki, gady i owady.
- Wędrówki pomagają znaleźć wodę i świeżą roślinność.
- Stada zapewniają ochronę i ułatwiają wykrywanie zagrożeń.
- Sawanny występują na kilku kontynentach.
Sawanna żyrafy u wodopoju.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są najpopularniejsze zwierzęta sawanny?
Najbardziej znane są lwy, słonie, żyrafy, zebry, gepardy, hieny, nosorożce, bawoły i antylopy.
Dlaczego zwierzęta sawanny migrują?
Wędrują głównie za deszczem, wodą i świeżą trawą. Migracja pomaga przetrwać porę suchą.
Czy lew jest największym drapieżnikiem sawanny?
Lew należy do największych lądowych drapieżników tego środowiska. Nie jest jednak jedynym skutecznym łowcą.
Czy sawanna występuje tylko w Afryce?
Nie. Sawanny występują także w Ameryce Południowej, Australii oraz części Azji.
Źródła
- Zintegrowana Platforma Edukacyjna, materiały o sawannie i strefach krajobrazowych.
- Encyclopaedia Britannica, materiały o biomie sawanny.
- WWF, materiały o ekosystemach trawiastych i ich mieszkańcach.
