Tereny bagienne w Polsce to bagna, torfowiska, łąki zalewowe i podmokłe lasy. Choć kojarzą się z grząskim gruntem, należą do najbogatszych przyrodniczo miejsc w kraju. Magazynują wodę, chronią przed suszą i powodzią, a także wiążą węgiel. Żyją na nich łosie, bobry, wydry i dziesiątki gatunków ptaków. W artykule wyjaśniamy, czym są mokradła, jakie mamy rodzaje bagien i gdzie znajdują się najcenniejsze obszary.
Czym są bagna i mokradła?
Mokradła to tereny, na których woda przez cały rok lub przez dużą jego część stoi przy powierzchni gruntu albo nad nią. Bagno jest jednym z rodzajów mokradeł. Z kolei torfowisko to mokradło, w którym martwe szczątki roślin nie rozkładają się do końca i odkładają się jako torf. Rośnie on bardzo powoli, zwykle około milimetra rocznie. Dlatego metrowa warstwa torfu powstaje przez setki, a nawet tysiące lat. Nauka badająca bagna nosi nazwę paludologii. Na mokradłach rosną rośliny przystosowane do nadmiaru wody i braku tlenu w glebie. Należą do nich między innymi turzyce, trzciny, mchy torfowce, wełnianki i rosiczki. Natomiast w podmokłych lasach dominują olsze i brzozy.

Podmokły las wczesną wiosną, gdy woda stoi między drzewami
Jak powstają tereny bagienne w Polsce?
Większość polskich mokradeł powstała po ostatnim zlodowaceniu. Lodowiec zostawił po sobie zagłębienia, płytkie jeziora i nieprzepuszczalne gliny. W takich miejscach woda nie może odpłynąć ani wsiąknąć głęboko. Ponadto bagna tworzą się w dolinach dużych rzek, które regularnie wylewają, a także nad zarastającymi jeziorami i u wybrzeży morza. Na świecie największe mokradła leżą w dwóch strefach. Pierwsza to tundra i tajga, gdzie wieczna zmarzlina nie pozwala wodzie wsiąkać w grunt. Druga to tropiki z ulewnymi deszczami i rozległymi dolinami rzek.

Podmokła łąka z trzcinami i młodymi brzozami pod koniec zimy
Jakie są rodzaje bagien?
Specjaliści dzielą mokradła według źródła wody, które je zasila. Wyróżnia się przede wszystkim:
- torfowiska wysokie, zasilane głównie wodą deszczową, ubogie w składniki odżywcze, porośnięte mchami torfowcami,
- torfowiska niskie, zasilane wodą gruntową lub rzeczną, bogatsze w składniki mineralne, z turzycami i trzciną,
- torfowiska przejściowe, które mają cechy obu powyższych typów,
- mokradła źródliskowe, powstające tam, gdzie woda podziemna wypływa na powierzchnię,
- mokradła rzeczne, czyli łąki i lasy zalewowe w dolinach rzek.
Mokradła różnią się także stopniem uwodnienia. Na trzęsawiskach woda utrzymuje się stale, a powierzchnię często pokrywa pływający kożuch roślin, czyli pło. Z kolei mokradła okresowe, na przykład łąki zalewowe, w suchej porze częściowo wysychają.
Gdzie leżą największe mokradła świata?
Do największych terenów podmokłych świata należy Pantanal w Ameryce Południowej. Leży na pograniczu Brazylii, Boliwii i Paragwaju, a w porze deszczowej zajmuje ponad 150 tysięcy km². Na Nizinie Zachodniosyberyjskiej rozciągają się Bagna Wasiugańskie o powierzchni około 53 tysięcy km², uznawane za największe torfowisko świata. Ponadto ogromne mokradła tworzy Nil Biały w Sudanie Południowym, w regionie zwanym Sudd. W Stanach Zjednoczonych najbardziej znane są natomiast Everglades na Florydzie.

Bagienny las cyprysowy, typowy dla południa Stanów Zjednoczonych
Gdzie są największe tereny bagienne w Polsce?
Najcenniejsze polskie mokradła leżą przede wszystkim na północnym wschodzie kraju. Oto najważniejsze z nich:
- Bagna Biebrzańskie, chronione przez Biebrzański Park Narodowy, największy park narodowy w Polsce,
- rozlewiska Narwi w Narwiańskim Parku Narodowym,
- bagna i olsy Puszczy Białowieskiej,
- Polesie Lubelskie z torfowiskami Poleskiego Parku Narodowego,
- ujście Warty, ważne miejsce odpoczynku dla ptaków wędrownych,
- torfowiska Pomorza, na przykład w okolicach jezior Łebsko i Gardno.
Listę parków chroniących te obszary znajdziesz w artykule ile jest parków narodowych w Polsce.

Wiosenne rozlewiska na łąkach w dolinie Biebrzy

Podmokły las z mchami i wodą, typowy dla Puszczy Białowieskiej
Jakie zwierzęta żyją na mokradłach?
Polskie mokradła to ostoja wielu rzadkich gatunków. Na przykład w Biebrzańskim Parku Narodowym żyje największa w kraju populacja łosia, licząca kilkaset osobników. Tutaj gniazdują też wodniczka, batalion i dubelt, czyli ptaki zagrożone w całej Europie. Poza tym na bagnach spotkamy:
- ssaki, takie jak bobry, wydry europejskie, łosie i jelenie,
- ptaki, między innymi żurawie, czaple, błotniaki, bieliki, kaczki i perkozy,
- płazy, czyli żaby, ropuchy i traszki,
- gady, na przykład żółwia błotnego i zaskrońca,
- owady, w tym liczne ważki.
Mokradła są także ważnym żerowiskiem bociana białego. Polska należy do krajów, w których gniazduje najwięcej bocianów na świecie. Więcej o tym ptaku przeczytasz w artykule bocian biały.

Łoś, największy ssak polskich bagien
Dlaczego tereny bagienne w Polsce są tak ważne?
Mokradła pełnią wiele funkcji, z których korzystają także ludzie. Po pierwsze, działają jak gąbka. Zatrzymują wodę po roztopach i ulewach, a potem powoli ją oddają, dzięki czemu łagodzą susze i powodzie. Po drugie, oczyszczają wodę z nadmiaru związków azotu i fosforu. Po trzecie, torfowiska magazynują ogromne ilości węgla, więc ograniczają ocieplenie klimatu. Ponadto doliny rzek z mokradłami tworzą korytarze ekologiczne, którymi wędrują zwierzęta. Szerzej opisujemy te zależności w tekście co to jest ekosystem.
Jak chronimy tereny bagienne w Polsce?
W ubiegłym wieku wiele mokradeł osuszono pod pola i łąki. Rowy melioracyjne, regulacja rzek i wydobycie torfu zniszczyły dużą część torfowisk. Dziś coraz więcej obszarów obejmuje ochrona. Polska przystąpiła do konwencji ramsarskiej w 1978 roku i wyznaczyła 19 obszarów o międzynarodowym znaczeniu, o łącznej powierzchni ponad 153 tysięcy ha. Należą do nich między innymi Biebrzański, Narwiański i Wigierski Park Narodowy. Informacje o tych obszarach publikują Wody Polskie. Co roku 2 lutego obchodzimy Światowy Dzień Mokradeł.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się bagno od torfowiska?
Bagno to ogólna nazwa terenu stale podmokłego. Torfowisko to mokradło, w którym odkłada się torf.
Jaki jest największy obszar bagienny w Polsce?
Za największy uważa się Bagna Biebrzańskie. Biebrzański Park Narodowy zajmuje około 59 tysięcy ha.
Czy wchodzenie na bagna jest niebezpieczne?
Tak, poza wyznaczonymi ścieżkami łatwo ugrzęznąć. Dlatego warto korzystać z kładek i szlaków w parkach narodowych.
Ile obszarów Ramsar ma Polska?
Obecnie Polska ma 19 obszarów wpisanych na listę konwencji ramsarskiej.













