Zwierzęta – Internetowe Królestwo Zwierząt

Encyklopedia gatunków, ciekawostki i porady o zwierzętach świata

Advertisement

Pory roku w przyrodzie: jak zmienia się przyroda przez cały rok

Pory roku w przyrodzie: ta sama drewniana chata jesienią, latem, wiosną i zimą
()

Pory roku w przyrodzie to rytm, który wyznacza życie roślin i zwierząt przez cały rok. W Polsce obserwujemy cztery główne pory roku oraz kilka okresów przejściowych, takich jak przedwiośnie i przedzimie. Rośliny kwitną, owocują i zrzucają liście, a zwierzęta wędrują, rozmnażają się lub zapadają w sen zimowy. W tym artykule wyjaśniamy, skąd biorą się pory roku i co dzieje się w przyrodzie w każdej z nich.

Pory roku w przyrodzie: kwitnąca gałązka, czereśnie, jesienne liście i zimowy strumień

Wiosenne kwiaty, letnie owoce, jesienne liście i zimowy strumień

Skąd biorą się pory roku w przyrodzie?

Pory roku wynikają z nachylenia osi Ziemi do płaszczyzny jej orbity. Oś ziemska odchyla się o około 23,4 stopnia. Dlatego w czasie obiegu wokół Słońca raz półkula północna, a raz południowa otrzymuje więcej światła i ciepła. Natomiast odległość Ziemi od Słońca ma tu niewielkie znaczenie. Przystępne wyjaśnienie tego zjawiska przygotowała NASA w serwisie Space Place.

Jakie pory roku w przyrodzie wyróżniamy w Polsce?

W klimacie umiarkowanym wyróżniamy cztery astronomiczne pory roku. Ich początek wyznaczają równonoce i przesilenia:

  • wiosna zaczyna się około 20 lub 21 marca,
  • lato zaczyna się około 20 lub 21 czerwca,
  • jesień zaczyna się około 22 lub 23 września,
  • zima zaczyna się około 21 lub 22 grudnia.

Ze względu na eliptyczną orbitę Ziemi pory roku nie są równe. Na półkuli północnej najdłuższe jest lato, które trwa prawie 94 dni, a najkrótsza zima, licząca około 89 dni. Z kolei meteorolodzy liczą pory roku pełnymi miesiącami, na przykład wiosnę od marca do maja.

Klimatolodzy posługują się jeszcze innym podziałem, opartym na średniej temperaturze dobowej. Według niego:

  • przedwiośnie trwa, gdy średnia temperatura wynosi od 0 do 5 stopni,
  • wiosna zaczyna się, gdy przekracza 5 stopni,
  • lato trwa przy średniej powyżej 15 stopni,
  • jesień zaczyna się, gdy temperatura spada poniżej 15 stopni,
  • przedzimie trwa przy średniej od 5 do 0 stopni,
  • zima zaczyna się, gdy średnia spada poniżej zera.

Czym są fenologiczne pory roku w przyrodzie?

Fenologia to nauka o sezonowych zjawiskach w przyrodzie, takich jak rozwój liści, kwitnienie, przyloty ptaków czy opadanie liści. Fenologiczne pory roku nie mają stałych dat. Zamiast tego wyznaczają je konkretne zjawiska, na przykład kwitnienie leszczyny lub lipy. Dzięki temu dobrze pokazują, kiedy przyroda naprawdę budzi się do życia. Obserwacje fenologiczne przydają się rolnikom, ogrodnikom i naukowcom. Co więcej, pokazują wpływ ocieplenia klimatu, bo wiele roślin zakwita dziś wcześniej niż kilkadziesiąt lat temu.

Co dzieje się w przyrodzie wiosną?

Już na przedwiośniu kwitną leszczyna i olsza, a potem pojawiają się przebiśniegi, śnieżyce i zawilce. Wiosną rośliny wypuszczają liście, a drzewa owocowe kwitną. W tym czasie wracają ptaki wędrowne, na przykład bociany i jaskółki. Ponadto ze snu zimowego budzą się jeże, nietoperze i niedźwiedzie, a płazy wędrują do zbiorników wodnych na gody.

Białe kwiaty śnieżycy wiosennej wśród zeszłorocznych liści

Śnieżyce zakwitają wczesną wiosną wśród zeszłorocznych liści

Jak wyglądają pory roku w przyrodzie latem?

Lato to czas najdłuższych dni i największej aktywności życia. Początek lata zwiastuje kwitnienie bzu czarnego i robinii akacjowej, a pełnię lata kwitnienie lip. Następnie dojrzewają zboża, truskawki, maliny i czereśnie. Większość ptaków wychowuje wtedy pisklęta, a owady rozmnażają się najintensywniej. Dlatego latem łatwo obserwować motyle, ważki i pszczoły.

Letni ogród z rozłożystymi drzewami i kwitnącymi rabatami

Latem drzewa mają pełne korony, a rabaty obficie kwitną

Co dzieje się w przyrodzie jesienią?

Jesienią dni stają się krótsze, a temperatura spada. Drzewa liściaste przestają produkować chlorofil, więc liście żółkną, czerwienieją i opadają. W tym czasie dojrzewają owoce jarzębiny, głogu i dzikiej róży. Zwierzęta przygotowują się do zimy. Na przykład wiewiórki gromadzą zapasy, a ptaki wędrowne odlatują na południe. Więcej przeczytasz w artykułach o tym, dlaczego ptaki odlatują na zimę oraz jak zwierzęta przygotowują się do zimy.

Jesienne drzewa o czerwonych i żółtych liściach na tle wzgórz

Jesienią liście drzew przebarwiają się na żółto i czerwono

Jak przyroda przetrwa zimę?

Zimą rośliny wieloletnie przechodzą w stan spoczynku. Drzewa liściaste stoją bez liści, a byliny przetrwają w postaci kłączy, cebul lub pąków przy ziemi. Z kolei zwierzęta korzystają z różnych strategii. Jedne zapadają w sen zimowy, inne zmieniają futro na gęstsze lub białe, a jeszcze inne żyją z zapasów. Szczegóły opisujemy w tekście o tym, dlaczego niedźwiedź zapada w sen zimowy.

Pory roku w przyrodzie: zimowy las świerkowy pokryty szronem i śniegiem

Zimą świerki pokrywa szron i śnieg

Czy wszędzie na świecie są cztery pory roku?

Nie. Cztery wyraźne pory roku występują głównie w strefie umiarkowanej. Natomiast w strefie równikowej temperatura jest wysoka przez cały rok, a pory roku wyznaczają raczej opady. Z kolei w strefie podzwrotnikowej i zwrotnikowej często wyróżnia się porę suchą i deszczową. W rejonach polarnych dominuje długa zima oraz krótkie, chłodne lato z dniem polarnym.

Najczęściej zadawane pytania

Ile pór roku wyróżniają naukowcy?

Astronomicznie są cztery pory roku. Jednak klimatolodzy dodają przedwiośnie i przedzimie, a fenolodzy wyróżniają jeszcze więcej okresów.

Która pora roku jest najdłuższa?

Na półkuli północnej astronomiczne lato, które trwa prawie 94 dni. Najkrótsza jest zima.

Dlaczego jesienią liście zmieniają kolor?

Drzewa przestają wytwarzać zielony chlorofil. Wtedy widać inne barwniki, czyli żółte karotenoidy i czerwone antocyjany.

Czy ocieplenie klimatu zmienia pory roku w przyrodzie?

Tak. Wiele roślin zakwita wcześniej, a okres wegetacyjny w Polsce się wydłuża. Poza tym część ptaków wraca wcześniej lub nie odlatuje na zimę.

Jak oceniasz ten artykuł?

Kliknij gwiazdkę, aby ocenić jakość treści.

Średnia ocena użytkowników: / 5. Liczba głosów:

Brak ocen – bądź pierwszy i oceń ten wpis!