Ptaki Antarktyki to przede wszystkim gatunki morskie, które większość życia spędzają nad oceanem i na lodzie. Na samym kontynencie gniazduje ich niewiele, natomiast na wybrzeżach i okolicznych wyspach powstają ogromne kolonie. W artykule wyjaśniamy, jakie ptaki żyją w Antarktyce, jak przetrwały w skrajnym klimacie oraz co im dziś zagraża.
Czym jest Antarktyka i dlaczego żyje tam tak mało ptaków?
Antarktyka to obszar wokół bieguna południowego. Obejmuje kontynent Antarktydę, otaczający go Ocean Południowy oraz wyspy subantarktyczne, na przykład Georgię Południową. Dlatego w tekście opisujemy także gatunki, które gniazdują na tych wyspach, choć nie na samym kontynencie.
Wnętrze Antarktydy pokrywa lądolód, a zimą temperatura spada tam poniżej minus 60°C. Ponadto na lądzie prawie nie ma roślin ani owadów. W efekcie ptaki zdobywają pokarm wyłącznie w morzu. Bogactwo oceanu jest jednak ogromne, ponieważ żyją w nim ławice kryla, ryby i kałamarnice.

Mapa Antarktydy, kontynentu wokół bieguna południowego
Jak ptaki Antarktyki chronią się przed mrozem?
- Gęste, nakładające się pióra tworzą szczelną warstwę ochronną.
- Gruba warstwa tłuszczu pod skórą zatrzymuje ciepło.
- Specjalny układ naczyń w nogach ogranicza utratę ciepła.
- Pingwiny ogrzewają się w dużych grupach, natomiast petrele chowają się w szczelinach skał.

Góry lodowe i ośnieżone szczyty Antarktydy
Jakie pingwiny to ptaki Antarktyki?
Pingwiny to najbardziej znane ptaki Antarktyki. Nie latają, jednak doskonale pływają i nurkują. Tylko dwa gatunki gniazdują na samym kontynencie, czyli pingwin cesarski i pingwin Adeli.
Pingwin cesarski
To największy pingwin świata, osiąga około 115 cm wysokości i do 40 kg masy. Co więcej, wyprowadza lęgi zimą na lodzie morskim. Samiec przez około dwa miesiące trzyma jajo na stopach i w tym czasie nic nie je. Ponadto pingwin cesarski nurkuje na głębokość ponad 500 m. Według IUCN to gatunek bliski zagrożenia, ponieważ zanika lód morski, na którym się rozmnaża.
Pingwin Adeli
Podobnie jak inne pingwiny, ma czarny grzbiet, biały brzuch i białą obwódkę wokół oka. Z kolei gniazda buduje z kamyków na skalistych wybrzeżach kontynentu. Kamyki są cenne, dlatego ptaki często podkradają je sąsiadom.

Pingwin Adeli z białą obwódką wokół oka
Pingwin białobrewy i pingwin maskowy
Pingwin białobrewy ma pomarańczowy dziób i białą plamę nad okiem. Ponadto uważa się go za najszybciej pływającego pingwina. Z kolei pingwin maskowy ma cienki czarny pasek pod brodą, przypominający pasek od hełmu. Oba gatunki gniazdują głównie na Półwyspie Antarktycznym i pobliskich wyspach.

Pingwin maskowy z czarnym paskiem pod brodą
Pingwin królewski i pingwin skalny
Te gatunki żyją na wyspach subantarktycznych, a nie na kontynencie. Pingwin królewski jest drugim co do wielkości pingwinem i ma pomarańczowe plamy na bokach głowy. Natomiast pingwin skalny wyróżnia się żółtymi piórami nad oczami. Co ciekawe, porusza się po skałach, skacząc obunóż.

Grupa pingwinów królewskich we mgle

Pingwiny skalne z żółtymi piórami nad oczami
Jakie latające ptaki Antarktyki warto znać?
Latające ptaki Antarktyki to głównie ptaki rurkonose, czyli albatrosy i petrele. Mają rurkowate nozdrza, dzięki którym usuwają nadmiar soli i dobrze wyczuwają zapachy. Dzięki temu znajdują pokarm na otwartym oceanie z dużej odległości.
- Albatros wędrowny ma największą rozpiętość skrzydeł wśród żyjących ptaków, sięgającą około 3,5 m. Gniazduje na wyspach subantarktycznych.
- Petrelec olbrzymi osiąga około 2 m rozpiętości skrzydeł. Poluje, ale zjada też padlinę fok i pingwinów.
- Warcabnik ma grzbiet w czarno białą szachownicę. Poza tym często towarzyszy statkom.
- Petrel śnieżny jest całkowicie biały. Co więcej, gniazduje nawet w górach daleko od wybrzeża.
- Oceannik żółtopłetwy to jeden z najliczniejszych ptaków morskich. Zimą naszej półkuli wędruje aż na północny Atlantyk.

Petrelce olbrzymie na skale nad morzem

Warcabnik pływający po oceanie
Ciekawe informacje o petrelu śnieżnym zebrał serwis New Zealand Birds Online. Z kolei pełne zestawienie gatunków znajdziesz w naszej liście ptaków Antarktyki.
Jakie inne ptaki Antarktyki można spotkać?
Na Półwyspie Antarktycznym i wyspach gniazdują też mewy, rybitwy, wydrzyki i kormorany. Na przykład mewa południowa ma białą głowę, czarny grzbiet i żółty dziób. Natomiast rybitwa antarktyczna poluje na drobne ryby, nurkując z lotu.
Z kolei wydrzyki są drapieżnikami i rabusiami. Podkradają jaja i pisklęta pingwinów, a także odbierają zdobycz innym ptakom. Wydrzyka antarktycznego obserwowano nawet w pobliżu bieguna południowego. Poza tym w regionie żyje pochwodziób żółtodzioby, czyli biały ptak bez błon pławnych, który zjada resztki w koloniach pingwinów.

Mewa południowa z żółtym dziobem

Rybitwa w locie nad płytką wodą
Jakie zagrożenia mają ptaki Antarktyki?
Region jest objęty Układem Antarktycznym z 1959 roku, dlatego ptaki są tam chronione. Mimo to niektóre ptaki Antarktyki tracą liczebność. Najważniejsze zagrożenia to:
- ocieplenie klimatu i zanik lodu morskiego,
- połowy kryla, który jest podstawą diety wielu gatunków,
- przyłów albatrosów i petreli na haczyki sznurów rybackich,
- zawleczone na wyspy szczury i myszy, które zjadają jaja i pisklęta,
- zanieczyszczenie oceanu plastikiem.
Podobne problemy dotyczą zwierząt dalekiej północy, o których piszemy w artykule Zwierzęta Arktyki.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gatunków liczą ptaki Antarktyki?
Ptaki Antarktyki, razem z gatunkami wysp subantarktycznych, to kilkadziesiąt gatunków lęgowych. Natomiast na samym kontynencie rozmnaża się tylko kilkanaście z nich.
Czy w Antarktyce żyją pingwiny i niedźwiedzie polarne?
Pingwiny tak, ale niedźwiedzie polarne nie. Niedźwiedź polarny żyje wyłącznie w Arktyce, dlatego te zwierzęta nigdy się nie spotykają w naturze.
Jaki ptak Antarktyki ma największe skrzydła?
Największą rozpiętość skrzydeł ma albatros wędrowny. Więcej rekordzistów opisujemy w tekście o tym, jakie są największe zwierzęta świata.
Czym żywią się ptaki Antarktyki?
Przede wszystkim krylem, rybami i kałamarnicami. Niektóre gatunki, na przykład petrelec olbrzymi i wydrzyki, zjadają też padlinę oraz jaja innych ptaków.














