Płazy ogoniaste to jedna z najbardziej charakterystycznych grup płazów. W przeciwieństwie do żab i ropuch zachowują ogon także po osiągnięciu dorosłości. Należą do nich przede wszystkim salamandry i traszki, a także mniej znane gatunki występujące w różnych częściach świata. Większość płazów ogoniastych prowadzi skryty tryb życia. Preferuje miejsca wilgotne, zacienione i położone w pobliżu zbiorników wodnych. Jakie są płazy ogoniaste, czym się wyróżniają i które z nich można spotkać w Polsce?
Co to są płazy ogoniaste?
Płazy ogoniaste tworzą rząd płazów określany jako Caudata lub Urodela. Najbardziej rozpoznawalną cechą tych zwierząt jest wydłużone ciało zakończone dobrze widocznym ogonem. Dorosłe osobniki zazwyczaj mają cztery kończyny, chociaż proporcje ciała różnią się między poszczególnymi gatunkami.
Do płazów ogoniastych zalicza się przede wszystkim salamandry, traszki oraz liczne gatunki żyjące w Azji i obu Amerykach. Niektóre z nich spędzają większość życia na lądzie. Inne są silnie związane ze środowiskiem wodnym, a część pozostaje w wodzie praktycznie przez całe życie.
Podobnie jak pozostałe płazy mają cienką i przepuszczalną skórę. Odgrywa ona ważną rolę w wymianie gazowej i gospodarce wodnej organizmu. Z tego powodu zwierzęta te są szczególnie związane z miejscami o odpowiednio wysokiej wilgotności.
Budowa płazów ogoniastych, anatomia salamandry i układ narządów
Czym charakteryzują się płazy ogoniaste?
Budowa płazów ogoniastych różni je wyraźnie od żab i ropuch. Ich ciało jest wydłużone, a głowa zwykle stosunkowo szeroka i spłaszczona. Ogon może być cylindryczny albo bocznie spłaszczony. U gatunków wodnych często pełni ważną funkcję podczas pływania.
Większość przedstawicieli tej grupy porusza się na czterech krótkich kończynach. Podczas chodzenia ciało wygina się na boki w sposób przypominający ruch niewielkich jaszczurek. Mimo podobnego wyglądu salamandry i jaszczurki nie są jednak blisko spokrewnione. Salamandry są płazami, natomiast jaszczurki należą do gadów.
Typowe cechy płazów ogoniastych to:
- obecność ogona u dorosłych osobników,
- wydłużone ciało,
- najczęściej cztery dobrze rozwinięte kończyny,
- cienka i wilgotna skóra pozbawiona łusek,
- silne związanie z wilgotnym środowiskiem,
- zdolność części gatunków do regeneracji uszkodzonych części ciała.
Niektóre salamandry potrafią odbudować utracone fragmenty kończyn lub ogona. Zdolności regeneracyjne różnią się jednak zależnie od gatunku, wieku zwierzęcia i rodzaju uszkodzenia.
Jakie są płazy ogoniaste?
Najbardziej znane przykłady płazów ogoniastych to salamandry i traszki. Grupa ta jest jednak znacznie bardziej zróżnicowana. Obejmuje zarówno niewielkie zwierzęta ukrywające się pod kamieniami, jak i duże salamandry wodne osiągające imponujące rozmiary.
Salamandry
Salamandry należą do najbardziej rozpoznawalnych płazów ogoniastych. Wiele gatunków prowadzi lądowy tryb życia, ale do rozmnażania potrzebuje wody albo bardzo wilgotnego środowiska.
W Polsce najbardziej znana jest salamandra plamista. Ma czarne ciało pokryte żółtymi lub pomarańczowymi plamami. Charakterystyczne ubarwienie ostrzega potencjalnych drapieżników przed wydzieliną produkowaną przez gruczoły skórne.
Salamandra plamista preferuje wilgotne lasy liściaste i mieszane. Najczęściej spotyka się ją na terenach górskich i podgórskich południowej części kraju. W ciągu dnia zwykle ukrywa się pod korzeniami, kamieniami, fragmentami drewna albo w innych wilgotnych kryjówkach.
Traszki
Traszki są kolejną dobrze znaną grupą płazów ogoniastych. Część roku spędzają na lądzie, natomiast w okresie rozrodu przenoszą się do zbiorników wodnych. Wtedy ich wygląd może wyraźnie się zmieniać.
U samców niektórych gatunków rozwijają się charakterystyczne fałdy lub grzebienie skórne. Są szczególnie widoczne podczas sezonu rozrodczego.
Traszki wybierają niewielkie stawy, oczka wodne, rowy, rozlewiska i inne spokojne zbiorniki. Po zakończeniu okresu rozrodczego mogą przenieść się na ląd i pozostawać w wilgotnych miejscach w pobliżu wody.
Płazy ogoniaste w naturalnym środowisku, salamandra i traszka
Jakie płazy ogoniaste żyją w Polsce?
Płazy ogoniaste w Polsce reprezentowane są przez salamandrę plamistą i kilka gatunków traszek. Nie wszystkie występują jednak równie licznie na terenie całego kraju.
Do rodzimych przedstawicieli tej grupy należą między innymi:
- salamandra plamista,
- traszka zwyczajna,
- traszka grzebieniasta,
- traszka górska,
- traszka karpacka.
Traszka zwyczajna występuje na stosunkowo dużym obszarze Polski. Można ją spotkać zarówno na terenach leśnych, jak i w krajobrazie rolniczym oraz w pobliżu ogrodowych oczek wodnych. Traszka grzebieniasta jest większa i ma bardziej masywną sylwetkę. W okresie godowym samiec wyróżnia się wysokim, charakterystycznym grzebieniem.
Traszki górska i karpacka są silniej związane z południową częścią Polski. Występują przede wszystkim na terenach górskich i podgórskich.
Gdzie żyją salamandry i traszki?
Większość płazów ogoniastych potrzebuje środowiska zapewniającego odpowiednią wilgotność. Można je znaleźć w lasach, dolinach potoków, na mokradłach, w pobliżu stawów oraz wśród wilgotnej ściółki.
W ciągu dnia zwierzęta często pozostają ukryte. Kryją się pod kamieniami, korzeniami drzew, powalonymi pniami i warstwą liści. Aktywniejsze stają się wieczorem, nocą oraz podczas wilgotnej pogody.
Dla wielu gatunków bardzo ważne są niewielkie zbiorniki pozbawione ryb. Ryby mogą zjadać jaja i larwy płazów, dlatego ich obecność wpływa na warunki rozrodu salamander i traszek.
Co jedzą płazy ogoniaste?
Dorosłe płazy ogoniaste są głównie drapieżnikami. Polują na niewielkie zwierzęta, które są w stanie połknąć. Ich dieta zależy od gatunku, wielkości oraz środowiska życia.
Mogą zjadać między innymi:
- drobne owady,
- larwy owadów,
- dżdżownice,
- ślimaki,
- pajęczaki,
- drobne skorupiaki wodne.
Gatunki wodne zdobywają pokarm głównie w zbiornikach i ciekach. Zwierzęta lądowe polują przede wszystkim w ściółce i innych wilgotnych miejscach.
Jak rozmnażają się płazy ogoniaste?
Sposób rozmnażania zależy od gatunku. U wielu traszek rozród odbywa się w wodzie. Samice składają jaja pojedynczo, często przytwierdzając je do roślin wodnych. Z jaj wykluwają się larwy wyposażone w skrzela zewnętrzne.
Larwy stopniowo rosną i przechodzą przeobrażenie. Rozwijają kończyny i przystosowują organizm do kolejnego etapu życia. U części gatunków dorosłe osobniki później opuszczają wodę.
Nie wszystkie płazy ogoniaste przebiegają jednak identyczny cykl rozwojowy. Wśród salamander występują bardzo różne strategie rozmnażania i rozwoju młodych.
Czym płazy ogoniaste różnią się od bezogonowych?
Najłatwiej zauważalną różnicą jest ogon. Dorosłe salamandry i traszki go zachowują, natomiast dorosłe żaby i ropuchy są go pozbawione.
Różna jest również budowa ciała. Żaby mają krótkie tułowie oraz silnie rozwinięte tylne kończyny umożliwiające wykonywanie skoków. Płazy ogoniaste mają ciało bardziej wydłużone, a ich kończyny zwykle są podobnej długości.
Różni się także sposób poruszania. Salamandry i traszki zazwyczaj chodzą, pełzają albo pływają dzięki ruchom ogona. Żaby i ropuchy częściej przemieszczają się skokami.
Dlaczego płazy ogoniaste są ważne w przyrodzie?
Salamandry i traszki są elementem wielu naturalnych łańcuchów pokarmowych. Zjadają bezkręgowce, a jednocześnie same stanowią pokarm dla niektórych drapieżników.
Ich obecność może również świadczyć o zachowaniu odpowiednich warunków środowiskowych. Płazy mają delikatną skórę i są mocno uzależnione od jakości siedliska, wody oraz dostępności wilgotnych kryjówek.
Największym problemem dla wielu populacji jest utrata odpowiednich miejsc rozrodu i schronienia. Osuszanie terenów podmokłych, likwidowanie małych zbiorników oraz przekształcanie naturalnych siedlisk ogranicza dostęp do miejsc potrzebnych im do życia.
Płazy ogoniaste to nie tylko salamandry
Odpowiedź na pytanie, jakie są płazy ogoniaste, nie kończy się na salamandrze plamistej i kilku gatunkach traszek znanych z Polski. Na świecie grupa ta obejmuje wiele niezwykłych zwierząt przystosowanych do życia w lasach, jaskiniach, górskich strumieniach oraz dużych zbiornikach wodnych.
Łączy je przede wszystkim charakterystyczna sylwetka i ogon zachowywany przez całe dorosłe życie. Dzięki temu można je stosunkowo łatwo odróżnić od żab i ropuch. Jeśli podczas spaceru zobaczymy salamandrę lub traszkę, najlepiej obserwować ją z niewielkiej odległości i pozostawić w miejscu, które sama wybrała.
FAQ, najczęściej zadawane pytania o płazy ogoniaste
Jakie zwierzęta zaliczamy do płazów ogoniastych?
Do płazów ogoniastych zalicza się przede wszystkim salamandry i traszki. Wszystkie zachowują ogon również w dorosłym życiu, co odróżnia je od żab i ropuch.
Jakie płazy ogoniaste występują w Polsce?
W Polsce żyją między innymi salamandra plamista, traszka zwyczajna, traszka grzebieniasta, traszka górska i traszka karpacka.
Czy salamandra jest płazem ogoniastym?
Tak. Salamandra jest typowym przedstawicielem płazów ogoniastych. Ma wydłużone ciało, cztery kończyny i dobrze widoczny ogon, który zachowuje przez całe życie.
Czym płazy ogoniaste różnią się od żab?
Dorosłe płazy ogoniaste mają ogon i wydłużone ciało. Żaby oraz ropuchy po przeobrażeniu tracą ogon, mają krótszy tułów i zwykle silniej rozwinięte tylne kończyny.
