Zwierzęta – Internetowe Królestwo Zwierząt

Encyklopedia gatunków, ciekawostki i porady o zwierzętach świata

Advertisement

Ochrona Puszczy Białowieskiej: historia, formy ochrony i zagrożenia

Ochrona Puszczy Białowieskiej: zaśnieżony las z leżącymi gałęziami i martwym drewnem
()

Ochrona Puszczy Białowieskiej trwa w różnych formach od kilkuset lat. Dzięki niej przetrwał jeden z ostatnich tak naturalnych lasów nizinnych Europy, a wraz z nim żubr. Dziś puszczę obejmuje park narodowy, obszar Natura 2000 oraz wpis na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Poniżej wyjaśniamy, jak zmieniała się ta ochrona, czym jest ochrona ścisła i jakie zagrożenia wciąż dotyczą lasu.

Dlaczego ochrona Puszczy Białowieskiej jest tak ważna?

Puszcza Białowieska to las, w którym od tysięcy lat zachodzą naturalne procesy. Rosną tu drzewa liczące kilkaset lat, a obok nich leżą martwe pnie, które stopniowo się rozkładają. W takim środowisku żyją tysiące gatunków grzybów, owadów, porostów i ptaków. Wiele z nich nie przetrwałoby w lesie gospodarczym, ponieważ potrzebuje starych drzew i rozkładającego się drewna. Puszcza jest więc dla naukowców żywym laboratorium, które pokazuje, jak wyglądały dawne lasy Europy.

Jeleń szlachetny z porożem stoi na łące przy lesie

Jeleń szlachetny, jeden z dużych ssaków roślinożernych żyjących w Puszczy Białowieskiej

Jak wyglądała ochrona Puszczy Białowieskiej w dawnych wiekach?

Przez stulecia puszcza należała do władców Polski i Litwy, którzy traktowali ją jako teren łowiecki. Już w XVI wieku królewskie przepisy chroniły zwierzynę, a za kłusownictwo na żubry groziły surowe kary. Później, w XIX wieku, puszcza stała się łowiskiem carów rosyjskich. Ochrona miała wtedy cel myśliwski, jednak w praktyce chroniła las przed wylesieniem.

Kiedy powstał Białowieski Park Narodowy?

Po I wojnie światowej puszcza bardzo ucierpiała z powodu masowej wycinki. Dlatego w 1921 roku powstało Nadleśnictwo Rezerwat, a w 1932 roku Park Narodowy w Białowieży. Po II wojnie światowej park otrzymał nazwę Białowieski Park Narodowy. Dziś zajmuje około 10,5 tysiąca hektarów, czyli tylko część polskiej puszczy.

Jak uratowano żubra?

Ostatniego dziko żyjącego żubra w puszczy zabił kłusownik w 1919 roku. W 1929 roku do Białowieży trafiły jednak żubry z ogrodów zoologicznych i rozpoczęła się hodowla. W 1952 roku pierwsze zwierzęta wróciły na wolność. Dziś w polskiej części puszczy żyje kilkaset żubrów, a sam gatunek stał się symbolem udanej ochrony przyrody.

Stado żubrów europejskich na zielonej łące

Żubry europejskie, symbol Puszczy Białowieskiej, pasą się w stadzie

Jakie formy przybiera dziś ochrona Puszczy Białowieskiej?

Puszcza podlega kilku formom ochrony jednocześnie. Najważniejsze z nich to:

  • Białowieski Park Narodowy z Obszarem Ochrony Ścisłej,
  • rezerwaty przyrody w lasach zarządzanych przez Lasy Państwowe,
  • obszar Natura 2000 obejmujący całą polską część puszczy,
  • wpis na Listę światowego dziedzictwa UNESCO z 1979 roku, wspólny dla Polski i Białorusi.

Więcej szczegółów o wpisie podaje strona UNESCO poświęcona Puszczy Białowieskiej.

Czym jest ochrona ścisła?

Ochrona ścisła oznacza, że człowiek nie ingeruje w przyrodę. Nikt nie sadzi tu drzew, nie wycina ich ani nie usuwa wiatrołomów. Turyści wchodzą natomiast tylko z przewodnikiem i tylko na wyznaczone trasy. W efekcie las rozwija się zgodnie z własnym rytmem, a naukowcy mogą obserwować naturalne procesy od dziesięcioleci.

Dlaczego martwe drewno zostaje w lesie?

Martwe drzewa są w puszczy równie ważne jak żywe. Stanowią pokarm i schronienie dla chrząszczy, grzybów, mchów oraz dzięciołów. Ponadto rozkładające się drewno oddaje glebie składniki odżywcze i zatrzymuje wodę. Z tego powodu w ochronie ścisłej powalone pnie leżą tak długo, aż całkowicie się rozłożą.

Ochrona Puszczy Białowieskiej: powalone, rozkładające się drzewo z wyrwanym korzeniem w lesie

Powalone drzewo zostawione w lesie, by naturalnie się rozłożyło

Jakie zagrożenia dotyczą puszczy?

Choć puszcza ma wiele form ochrony, jej los wciąż budzi spory. Przede wszystkim tylko część lasu leży w parku narodowym. Poza nim prowadzi się gospodarkę leśną, z kolei przyrodnicy od lat apelują o objęcie ochroną całej puszczy.

Na czym polegał spór o wycinkę?

W latach 2016 i 2017 nadleśnictwa zwiększyły wycinkę, uzasadniając ją walką z kornikiem drukarzem. Komisja Europejska skierowała sprawę do sądu. W kwietniu 2018 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że Polska naruszyła w ten sposób unijne prawo ochrony przyrody.

Jak zapora na granicy wpływa na zwierzęta?

W 2022 roku na granicy z Białorusią stanęła stalowa zapora, która przecina puszczę. Według naukowców utrudnia ona wędrówki żubrów, łosi, wilków i rysiów między polską i białoruską częścią lasu. Badacze monitorują więc, jak bariera zmienia życie dużych ssaków.

Czym jest dla turysty ochrona Puszczy Białowieskiej?

Każdy odwiedzający może pomóc puszczy, przestrzegając prostych zasad. Wystarczy chodzić po szlakach, nie zbierać roślin w parku narodowym i nie płoszyć zwierząt. Warto także korzystać z usług miejscowych przewodników, ponieważ wspiera to lokalną społeczność żyjącą z turystyki przyrodniczej. Pomysły na wycieczkę znajdziesz w tekście o atrakcjach turystycznych Puszczy Białowieskiej, a dzieje regionu opisuje artykuł o historii Puszczy Białowieskiej. Listę chronionych gatunków przybliża natomiast tekst Jakie zwierzęta są pod ochroną w Polsce.

Najczęściej zadawane pytania

Od kiedy trwa ochrona Puszczy Białowieskiej?

Pierwsze królewskie przepisy chroniące zwierzynę pochodzą z XVI wieku. Współczesna ochrona zaczęła się w 1921 roku, a park narodowy powstał w 1932 roku.

Jaką powierzchnię zajmuje Białowieski Park Narodowy?

Park obejmuje około 10,5 tysiąca hektarów. To mniej więcej jedna szósta polskiej części puszczy.

Czy Puszcza Białowieska jest na liście UNESCO?

Tak. UNESCO wpisało Białowieski Park Narodowy na listę w 1979 roku, a później rozszerzyło obiekt o część białoruską i większą część polskiej puszczy.

Jak oceniasz ten artykuł?

Kliknij gwiazdkę, aby ocenić jakość treści.

Średnia ocena użytkowników: / 5. Liczba głosów:

Brak ocen – bądź pierwszy i oceń ten wpis!