Psy Anny Boleyn: Purkoy i chart królowej Tudorów

Psy Anny Boleyn to jedne z niewielu zwierząt z dworu Tudorów, o których wiemy z dawnych listów i rachunków. Druga żona Henryka VIII miała małego pieska Purkoya oraz charta, który biegał z nią na polowaniach. Ich historie pokazują królową z mniej znanej, bardziej osobistej strony.

W tym artykule wyjaśniamy, skąd wziął się Purkoy, co oznaczało jego imię i jak zginął. Ponadto sprawdzamy, co naprawdę wiemy o chartach królowej i jaką rolę pełniły psy na dworze angielskim w XVI wieku.

Kim była Anna Boleyn?

Anna Boleyn urodziła się na początku XVI wieku w rodzinie angielskiej szlachty. Dorastała między innymi w zamku Hever w hrabstwie Kent, a młodość spędziła na dworach w Niderlandach i we Francji. Dzięki temu znała francuski język, modę i dworskie obyczaje.

Kamienny zamek Hever z blankami, porośnięty bluszczem, nad fosą

Zamek Hever w hrabstwie Kent, czyli rodzinny dom Boleynów, zdjęcie: ijclark, Wikimedia Commons, licencja CC BY 2.0

W 1533 roku poślubiła Henryka VIII a w czerwcu tego roku koronowano ją na królową Anglii. Urodziła córkę Elżbietę, przyszłą królową Elżbietę I. Jej panowanie trwało jednak krótko, ponieważ w maju 1536 roku zginęła ścięta w Tower of London.

Psy Anny Boleyn: portret królowej w czarnej sukni, z perłami i złotym wisiorem z literą B

Anna Boleyn na portrecie z końca XVI wieku, powstałym zatem już po jej śmierci, autor: nieznany malarz, National Portrait Gallery, Wikimedia Commons, domena publiczna

Z tego okresu zachowało się wiele dokumentów. Właśnie w nich pojawiają się wzmianki o zwierzętach, które otaczały królową.

Skąd się wziął Purkoy?

Najlepiej opisanym psem królowej jest Purkoy. Historię tego pieska znamy z korespondencji rodziny Lisle, czyli ze zbioru listów wydanego w XX wieku jako Lisle Letters. Lord Lisle był wtedy namiestnikiem Calais, a jego żona Honor utrzymywała bliskie kontakty z dworem.

Na Nowy Rok 1534 lady Lisle podarowała małego psa dworzaninowi sir Francisowi Bryanowi. Bryan nie nacieszył się jednak prezentem. W liście z 20 stycznia 1534 roku napisał, że pies nie był u niego nawet godzinę. Królowa bowiem od razu go zabrała.

Ta krótka relacja wiele mówi. Przede wszystkim pokazuje, że Anna lubiła małe psy i potrafiła stanowczo upomnieć się o to, co jej się spodobało.

Co znaczy imię Purkoy?

Imię Purkoy to angielski zapis francuskiego słowa „pourquoi”, czyli „dlaczego”. Źródła nie wyjaśniają, dlaczego wybrano właśnie takie imię. Dziś brzmi ono zabawnie, jakby piesek ciągle o coś pytał.

Francuskie imię pasowało też do samej królowej. Anna spędziła we Francji kilka lat i chętnie podkreślała swoje francuskie wychowanie. Nie wiadomo jednak na pewno, kto nadał psu imię, czy była to królowa, czy lady Lisle.

Jakie były psy Anny Boleyn?

Źródła wspominają wyraźnie o dwóch rodzajach psów. Były to:

mały pies pokojowy Purkoy, ulubieniec królowej z 1534 roku,
chart, czyli szybki pies myśliwski, z którym Anna polowała razem z dworem.

Rasy Purkoya nie znamy. Najczęściej przypuszcza się, że był to mały spaniel albo inny piesek do towarzystwa, jakie trzymały wtedy damy dworu. Z kolei chart był typowym psem do polowań na zające i jelenie.

Mały spaniel w biało czarno rudych łatach leży na jasnej podłodze

Współczesny cavalier king charles spaniel; ta rasa powstała jednak długo po czasach Tudorów, zdjęcie: Mário Simoes, Wikimedia Commons, licencja CC BY 2.0

Najwięcej informacji mamy o Purkoyu, natomiast o charcie zachował się tylko jeden wpis w rachunkach. Mimo to oba psy Anny Boleyn dobrze pokazują, jak wyglądało życie zamożnej damy w XVI wieku.

Psy Anny Boleyn nie były więc przypadkowe. Odpowiadały dwóm stronom życia arystokratki: wygodnemu życiu w komnatach i aktywnej rozrywce na świeżym powietrzu.

Jak zginął Purkoy?

Historia Purkoya skończyła się smutno. 18 grudnia 1534 roku Thomas Broke napisał do lady Lisle, że pies zginął po upadku. Wiadomość przekazała mu Margery Horsman, jedna z dam królowej.

Według tej relacji nikt nie odważył się powiedzieć królowej o śmierci psa. Złą wiadomość przekazał jej dopiero sam król Henryk VIII. Ta drobna scena pokazuje, jak bardzo Anna była przywiązana do swojego pupila.

Broke nie napisał, skąd pies spadł ani gdzie to się stało. Dlatego popularne opowieści o upadku z okna lub ze schodów są tylko domysłami. Co więcej, list miał praktyczny cel. Zachęcał lady Lisle, by podarowała królowej kolejnego psa.

Czy psy Anny Boleyn polowały z królem?

Anna Boleyn chętnie polowała razem z Henrykiem VIII. Rachunki prywatnych wydatków króla, zachowane z lat 1529 do 1532, zawierają ciekawy wpis z jesiennego polowania. Dwa charty zerwały się wtedy ze smyczy i zagryzły krowę.

Psy Anny Boleyn to także chart: współczesny pręgowany chart na smyczy na trawie

Współczesny chart angielski; podobnych psów używano również na polowaniach Tudorów, zdjęcie: Blueskinbay, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 4.0

Jeden pies należał do dworzanina Uriana Breretona, a drugi do Anny. Król wypłacił chłopu odszkodowanie w wysokości 10 szylingów. W wielu książkach i w internecie można przeczytać, że chart królowej nazywał się Urian. Historycy uważają jednak, że to nieporozumienie, ponieważ imię Urian dotyczyło właściciela drugiego psa.

Ten wpis potwierdza, że psy Anny Boleyn uczestniczyły w polowaniach, a królowa nie była tylko widzem. Treść rachunków można przeczytać w wydaniu The Privy Purse Expenses of King Henry VIII.

Jaką rolę pełniły psy na dworze Tudorów?

Psy Anny Boleyn żyły w świecie, w którym zwierzęta były wszędzie. Na dworze Henryka VIII psów było bardzo wiele. Król utrzymywał sfory psów myśliwskich, zwłaszcza chartów i ogarów, a opiekowali się nimi specjalni służący. Polowanie było bowiem jedną z ulubionych rozrywek władcy i jego otoczenia.

Jednocześnie dwór próbował ograniczyć liczbę zwierząt w pałacach. Zarządzenia z Eltham z 1526 roku zakazywały trzymania psów na dworze. Wyjątek przewidziano dla małych spanieli dam, a więc właśnie takich piesków jak Purkoy.

Małe psy pełniły rolę towarzyszy. Siedziały na kolanach, grzały w chłodnych komnatach i były modnym dodatkiem. Dlatego często pojawiały się też w prezentach wymienianych między arystokratami.

Dlaczego psy Anny Boleyn są ważne dla historyków?

Listy i rachunki rzadko mówią o uczuciach. Zwykle dotyczą polityki, pieniędzy i urzędów. Dlatego wzmianki o ulubionych zwierzętach są tak cenne dla badaczy epoki Tudorów.

Psy Anny Boleyn pokazują codzienne życie królowej. Widzimy kobietę, która cieszy się z prezentu, przeżywa stratę pupila i bierze udział w polowaniach. Ponadto historia Purkoya pokazuje, jak działał dwór: prezenty dla królowej pomagały zdobyć jej przychylność.

Co jest faktem, a co legendą?

Wokół Anny Boleyn narosło wiele legend, a psy Anny Boleyn nie są tu wyjątkiem. Warto więc oddzielić to, co wiemy ze źródeł, od późniejszych dopowiedzeń.

Fakt: Purkoy był prezentem z Nowego Roku 1534 i trafił do królowej przez sir Francisa Bryana.
Fakt: pies zginął po upadku przed 18 grudnia 1534 roku, a wiadomość przekazał królowej król.
Fakt: chart królowej brał udział w polowaniu, podczas którego psy zagryzły krowę.
Niepewne: rasa Purkoya oraz to, skąd dokładnie spadł.
Prawdopodobnie błąd: imię Urian dla charta królowej.

Podobne historie zwierząt, które zapisały się w dziejach, znajdziesz w kategorii Zwierzęta w historii. Warto przeczytać także o Kasztance, klaczy Józefa Piłsudskiego oraz o inspirujących historiach psów.

Najczęściej zadawane pytania

Ile psów miała Anna Boleyn?

Źródła potwierdzają co najmniej dwa psy: małego Purkoya i charta myśliwskiego. Królowa mogła mieć ich więcej, ale nie wspominają o nich zachowane dokumenty.

Czy psy Anny Boleyn były rasowe?

Nie w dzisiejszym znaczeniu, bo współczesne rasy psów powstały dopiero kilkaset lat później. Purkoy był małym psem do towarzystwa, najpewniej rodzajem spaniela, a drugi pies był chartem myśliwskim.