Zwierzęta – Internetowe Królestwo Zwierząt

Encyklopedia gatunków, ciekawostki i porady o zwierzętach świata

Advertisement

Przystosowanie akacji do życia na pustyni: korzenie, liście i ciernie

Przystosowanie akacji do życia na pustyni: akacja o suchej, parasolowatej koronie na czerwonej ziemi
()

Przystosowanie akacji do życia na pustyni polega na połączeniu bardzo głębokich korzeni, drobnych liści, cierni i oszczędnej gospodarki wodą. Dzięki temu niektóre akacje rosną tam, gdzie deszcz pada rzadko, a w dzień panuje upał. Spotkamy je na Saharze, Półwyspie Arabskim, pustyni Negew i w suchych rejonach Afryki Wschodniej. W tym artykule wyjaśniamy, jak te drzewa zdobywają wodę i jak chronią się przed suszą oraz roślinożercami.

Jakie warunki wymuszają przystosowanie akacji do życia na pustyni?

Pustynia to obszar, na którym opady są bardzo niskie, a parowanie wielokrotnie je przewyższa. W gorących pustyniach temperatura w dzień przekracza często 40 stopni, a nocą wyraźnie spada. Poza tym gleba jest uboga, często piaszczysta lub kamienista, a czasem zasolona. Dlatego roślinność jest rzadka i składa się głównie z sukulentów, kolczastych krzewów oraz roślin, które kiełkują tylko po deszczu. Więcej o rozmieszczeniu pustyń przeczytasz w artykule o tym, czym są strefy roślinne Ziemi.

Piaszczyste wydmy pustyni pod jasnym niebem

Piaszczysta pustynia z wydmami

Które akacje rosną na pustyni?

Na skraju pustyń rośnie kilka gatunków dawniej zaliczanych do rodzaju Acacia. Obecnie botanicy przenieśli afrykańskie i azjatyckie akacje do rodzajów Vachellia i Senegalia. Najważniejsze z nich to:

  • akacja parasolowata (Vachellia tortilis), w tym jej pustynny podgatunek raddiana, rosnący na Saharze, Synaju i pustyni Negew,
  • akacja senegalska (Senegalia senegal), typowa dla suchej strefy Sahelu, z której pozyskuje się gumę arabską,
  • faidherbia (Faidherbia albida), dawniej nazywana akacją białą, rosnąca w dolinach suchych rzek.

Warto pamiętać, że większość z około tysiąca gatunków z rodzaju Acacia w obecnym rozumieniu rośnie w Australii. Z kolei w Afryce występuje ich znacznie mniej, niż podawały dawne źródła.

Jak korzenie wspierają przystosowanie akacji do życia na pustyni?

Przede wszystkim liczą się korzenie. Akacje pustynne mają długi korzeń palowy, który sięga do wód gruntowych, często na kilkanaście lub kilkadziesiąt metrów. Właśnie takie rośliny nazywamy freatofitami. Dodatkowo tworzą płytkie, szeroko rozpostarte korzenie boczne. Dzięki nim szybko chłoną wodę po rzadkim deszczu.

Dlatego pustynne akacje rosną najczęściej w suchych dolinach rzecznych, czyli wadi. Pod ich dnem woda gruntowa zalega płycej niż na otaczających wzgórzach. Co ważne, zależność od wód gruntowych czyni te drzewa wrażliwymi. Gdy poziom wód spada przez pobór wody lub długie susze, akacje zaczynają zamierać.

Jak liście i ciernie ograniczają utratę wody?

Liście akacji składają się z wielu bardzo drobnych listków. Taka budowa zmniejsza powierzchnię, przez którą wyparowuje woda. Ponadto wiele gatunków zrzuca liście w najsuchszym okresie. Ciekawym wyjątkiem jest faidherbia, która ma odwróconą fenologię. Liście wypuszcza w porze suchej, a zrzuca je w porze deszczowej.

Przystosowanie akacji do życia na pustyni: długie białe ciernie i drobne listki na gałązce

Długie ciernie i drobne listki pomagają akacji przetrwać w suchym klimacie

Z kolei ciernie to przekształcone przylistki. Chronią cenne liście i pędy przed wielbłądami, kozami i gazelami. Na pustyni odbudowa zjedzonych pędów kosztuje roślinę dużo wody, więc taka obrona ma ogromne znaczenie. Natomiast liście akacji są pożywne, dlatego zwierzęta i tak chętnie je skubią.

Jakie inne cechy wspierają przystosowanie akacji do życia na pustyni?

Poza tym akacje należą do rodziny bobowatych. Na ich korzeniach żyją bakterie brodawkowe, które wiążą azot z powietrza. W efekcie drzewa rosną na bardzo ubogich glebach i użyźniają ziemię wokół siebie. Co więcej, nasiona mają twardą łupinę i długo zachowują zdolność kiełkowania. Często kiełkują dopiero po przejściu przez przewód pokarmowy zwierząt, które zjadają strąki.

Jednocześnie akacje są bardzo ważne dla pustynnych ekosystemów. Dają cień, pokarm i schronienie ptakom, owadom oraz ssakom. Na przykład na pustyni Negew dla wielu zwierząt są jedynym źródłem cienia w okolicy. Więcej o mieszkańcach tych terenów przeczytasz w tekście o zwierzętach pustyni.

Kamienista i piaszczysta pustynia bez roślinności

Na kamienistej pustyni drzewa rosną tylko tam, gdzie korzenie sięgają wody

Czym różni się przystosowanie akacji do życia na pustyni i na sawannie?

Na sawannie akacje mają regularną porę deszczową, więc mogą korzystać z wody opadowej przez kilka miesięcy w roku. Natomiast na pustyni deszcz bywa nieregularny, a czasem nie pada przez kilka lat. Dlatego pustynne akacje w dużo większym stopniu zależą od wód gruntowych. Porównanie znajdziesz w artykule o tym, jak wygląda przystosowanie akacji do życia na sawannie. Szczegółowy opis gatunku Vachellia tortilis publikuje serwis PlantZAfrica instytutu SANBI.

Najczęściej zadawane pytania

Jak głęboko sięgają korzenie akacji na pustyni?

Korzeń palowy często sięga do wód gruntowych, czyli kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu metrów w głąb. To zależy od gatunku i podłoża.

Czy akacja magazynuje wodę jak kaktus?

Nie. Akacja nie jest sukulentem. Zamiast gromadzić wodę w tkankach, czerpie ją z głębokich warstw gleby i ogranicza jej utratę.

Na czym polega przystosowanie akacji do życia na pustyni w kilku słowach?

Na głębokich korzeniach, drobnych liściach, cierniach, wiązaniu azotu i twardych nasionach, które czekają na deszcz.

Dlaczego akacje na pustyni zamierają?

Głównie z powodu obniżania się poziomu wód gruntowych. Przyczyną są długie susze oraz intensywny pobór wody przez ludzi.

Ogólne informacje o budowie i gatunkach znajdziesz w tekście Akacja: wszystko o niej.

Jak oceniasz ten artykuł?

Kliknij gwiazdkę, aby ocenić jakość treści.

Średnia ocena użytkowników: / 5. Liczba głosów:

Brak ocen – bądź pierwszy i oceń ten wpis!