Kaktusy doniczkowe

Kaktusy to także rośliny dla każdego! Mają intrygujący wygląd i egzotycznie zdobią mieszkania, a latem można je wynieść na balkony. Idealnie nadają się szczególnie do ozdoby nowocześnie urządzonych wnętrz, choć nie tylko. Gdy zakwitną, potrafią pachnieć niczym najdroższe perfumy i można wtedy naprawdę stracić dla nich głowę! Kaktusy doniczkowe są na dodatek stosunkowo łatwe w uprawie i mało wymagające, ponieważ należą do sukulentów. Warto jednak poznać dokładniej potrzeby tych roślin, zanim zdecydujemy się założyć nawet niezbyt wielką ich kolekcję.

Większość z nas lubi posiadać w domu różne rośliny egzotyczne, a dobrym wyjściem mogą być właśnie różnego typu sukulenty! Są to rośliny proste w uprawie i mało wymagające, które potrafią odwdzięczyć się nie tylko oryginalnym wyglądem, ale i przecudnie kwitną. Nieprawdą jest jednak, że niemal wcale nie trzeba ich podlewać i mogą rosnąć dosłownie w piachu. Tylko właściwe nawadnianie, odpowiednia gleba oraz dobre lokum mogą bowiem pozwolić na to, aby dobrze rosły i naprawdę pięknie zdobiły nasze mieszkania oraz domy. Ważne jest również poznanie ich pochodzenia i naturalnego środowiska występowania, ta wiedza na pewno znacznie ułatwi nam ich uprawę!

kaktusy w Parku
kaktusy w Picacho Peak State Park

Skąd pochodzą kaktusy doniczkowe?

W naturze sukulenty występują w tych miejscach na Ziemi, gdzie klimat jest stosunkowo suchy i rzadko lub wcale nie padają deszcze. Podłoże jest w takich miejscach skaliste lub piaszczyste oraz ubogie w składniki pokarmowe, za to w dzień bardzo intensywnie praży tam słońce, a w nocy bywa niekiedy bardzo zimno (temperatura spada czasem nawet poniżej zera). Aby móc przeżyć w takich trudnych warunkach, rośliny te ewolucyjnie wykształciły zatem wiele różnego rodzaju przystosowań. Mają na przykład zdolność do szybkiego pobierania i długiego, efektywnego magazynowania wody, która rzadko pojawia się w ich środowisku (czerpią ja niekiedy jedynie z nocnej rosy). Pobrane płyny gromadzą w liściach (sukulenty liściowe) lub w łodygach (sukulenty łodygowe).

Typowe rejony świata, w których w naturze rosną sukulenty, to przede wszystkim pustynie oraz półpustynie Ameryki Północnej i Południowej (można tu spotkać najwięcej gatunków, które występują od Kanady, jak niektóre opuncje, aż po Patagonię), a także pustynie Afryki Południowej. Mniej licznie rośliny te występują w Australii, Azji i w Europie.

kwiaty kaktusy
kaktusy doniczkowe

Gatunki najbardziej polecanych kaktusów doniczkowych

Choć sukulenty zamieszkują jak widać podobne siedliska, to jednak potrafią się znacznie od siebie różnić i są przez to różnie klasyfikowane (należą przy tym do różnych rodzin). Najbardziej znanymi sukulentami są oczywiście kaktusy doniczkowe. Większość uprawianych w naszych domach i mieszkaniach kaktusów pochodzi z Meksyku oraz Argentyny i Boliwii. Zróżnicowanie ich form jest przy tym nawet bardzo duże, ponieważ spotyka się tu gatunki będące miniaturkami o średnicy zaledwie 1 cm, jak i prawdziwe giganty o wysokości nawet do 12 m!

Do najbardziej znanych sukulentów doniczkowych należą m.in.: wilczomleczowate (łac. Euphorbiaceae), gruboszowate (łac. Crassulaceae), agawowate (łac. Agavaceae), przypołudnikowate (łąc. Aizoaceae) i kaktusowate (łac. Cactaceae). Myśląc o kaktusach należy jednak pamiętać, że termin „kaktusy” oznacza tylko przedstawicieli rodziny kaktusowatych, a nie wszystkie wymienione tu rodziny sukulentów! Polecane gatunki kaktusów doniczkowych i innych sukulentów, to m.in.: aloesy, agawa, saguaro, wilczomlecz, astrofytum, cefalocereus (nazywany też starcem), echinocereus (cereus peruwiański), echinokaktus, kleistokaktus, kopiapoa, eszeweria, echinopsis (wyhodowano tez jego odmiany bezchlorofilowe o atrakcyjnych żółtych, pomarańczowych i czerwonych barwach), epifylum, eonium, astrofytum przedziwne, mammillaria hahniana, gymnocalycium, rebutia.

kaktusy doniczkowe kwitnące
kwitnące kaktusy

Jakie są wymagania kaktusów doniczkowych?

W naturze, pomimo trudnych warunków kaktusy radzą sobie idealnie! Aby jednak wszystkie sukulenty pięknie rosły nam i kwitły w warunkach domowych, należy znać ich wymagania i właściwie je pielęgnować. Oznacza to, że w uprawie trzeba zapewniać im warunki chociaż zbliżone do takich, jakie mają normalnie w swoim środowisku naturalnym. Podstawowa zasada wymaga, aby trzymać je w najbardziej nasłonecznionych miejscach, najlepiej na południowych parapetach okiennych lub w szklarniach. Latem warto je wynosić na słoneczne balkony, tarasy i trawniki (np. wielkie agawy). W cieniu kaktusy doniczkowe nie będą pięknie oraz zdrowo rosły i nigdy nie zakwitną, ich kolce oraz ciernie będą krótkie i słabo wybarwione, a liście będą miały nieprawidłowy pokrój, będą bujały i staną się bladozielone. Mogą nawet zacząć obumierać powoli, lub łatwo dopadną je różnego typu choroby oraz szkodniki. Właściwa ekspozycja kaktusów jest zatem bardzo ważna!

kaktusy doniczkowe w glinianej doniczce
kaktusy w doniczce

Jeśli chodzi o podlewanie, to nieprawda, że kaktusy doniczkowe w ogóle tego nie wymagają! Należy je podlewać, jednak bardzo ostrożnie i niezbyt obficie. Najwięcej podlewamy je wiosną, a więc w okresie ich intensywnego wzrostu. Latem wbrew temu, że mogą być wtedy nawet większe upały, podlewa się je już dużo mniej, zwłaszcza właśnie podczas upałów! Jesienią trzeba natomiast stopniowo ograniczyć podlewanie, aż do przejścia w tylko sporadyczne nawilżanie niektórych gatunków w czasie zimy. Jaką ilość wody należy lać? To zależy zarówno od wielkości doniczki, jak i od pogody oraz czasu od ostatniego podlewania. Zasada jest przy tym taka, aby ziemia przed podlewaniem była już sucha (nie może więc być stale mokra!). Warto w ogóle od czasu do czasu przesuszać kaktusy, bo to sprzyja ich dobremu wzrostowi, a przed kwitnieniem w ogóle należy je przesuszyć.

Najczęściej popełnianym błędem, szczególnie przez nowicjuszy, jest właśnie zbyt obfite podlewanie tych roślin. Kaktusów nie należy w ogóle podlewać od końca września, przez całą zimę, aż do kwietnia następnego roku. W tym czasie musimy również obniżyć temperaturę otoczenia, która nie powinna przekraczać 12-15oC. Jest to stosunkowo trudne zadanie, bowiem w tym czasie ogrzewamy przecież mieszkania, jednak konieczne, aby utrzymać kolekcję kaktusów w naprawdę dobrej formie. Dobrze jest je więc odstawić od kaloryferów i np. wystawić na zabudowany szklanymi szybami balkon, na którym panuje zimą wskazana temperatura. Zaprzestanie zimą podlewania i obniżenie temperatury jest niezbędnym warunkiem przejścia okresu spoczynku (hibernacji) dla kaktusów. Jest to również konieczne do zainicjowania ich wiosennego kwitnienia.

mix kaktusów
kaktusy doniczkowe

Sukulenty preferują bardzo przepuszczalne, piaszczyste podłoże. Najbezpieczniej jest przy tym kupować gotowe mieszanki specjalnej ziemi do kaktusów. Aby jeszcze poprawić jej właściwości, zaleca się dodać nieco żwiru lub keramzytu i gruboziarnistego piasku. Przesadzane rośliny powinny mieć przy tym całkiem suchą bryłę ziemi. Najlepiej sadzić i przesadzać kaktusy wczesną wiosną, do suchego lub tylko lekko wilgotnego podłoża, a podlewać dopiero po kilku dniach. Ważne jest ponadto to, by roślin tych nie nawozić intensywnie, bowiem wcale tego nie potrzebują. W sklepach ogrodniczych jest duży wybór specjalnych nawozów do kaktusów i innych sukulentów. Nawozi się je tylko kilka razy w sezonie ich wzrostu, czyli od maja do sierpnia, najdalej połowy września. Zimą oczywiście nie należy ich nawozić. Nie zasila się również przesadzonych roślin.

Choroby i szkodniki kaktusów doniczkowych

Kaktusy i inne sukulenty są wytrzymałe i stosunkowo odporne, jednak i one mogą być atakowane przez niektóre szkodniki. Najczęściej spotykane są różne gatunki wełnowców, które mogą podgryzać tylko same korzenie tych roślin, mogą też żerować na ich pędach. Kaktusy mogą być również atakowane przez poważnego szkodnika roślin doniczkowych – przędziorka. Szczególnie gdy będziemy kaktusy przelewać, mogą być też porażane przez niektóre choroby grzybowe. Choroby mogą przy tym nawet błyskawicznie rozprzestrzeniać się po całej roślinie, ponieważ kaktusy choć sztywnie i masywnie wyglądające, to są jednak zbudowane głównie z tkanek miękkich. Jeśli więc porażeniu ulegnie cały okaz, może nie udać się już go uratować. W przypadku chorób i szkodników, zaleca się używanie odpowiednich chemicznych środków ochrony roślin, które są dostępne w każdym sklepie ogrodniczym. Należy przy tym ściśle stosować się do przepisów podawanych na opakowaniu.

kwiaty kaktusy
kaktusy

Cała prawda o kwitnieniu kaktusów doniczkowych

Kaktusy są atrakcyjne same w sobie, jednak o wiele piękniejsze są gdy zakwitną! Warto starać się o to! Większość z nich kwitnie co roku, jednak niektóre robią to tylko raz w życiu i to wyłącznie nocą. Są takie gatunki, które zaczynają kwitnienie już jako małe jeszcze siewki, a inne potrzebują dojrzeć do tego nawet przez wiele lat. Jedne gatunki obsypują się przy tym licznym kwieciem, a inne puszczają tylko jeden lub kilka kwiatów. Najatrakcyjniejsze są oczywiście te, które mają kwiaty okazałe i pachnące, często bardzo kolorowe, natomiast inne – małe, a nawet niekiedy ledwo widoczne gołym okiem.

Kwiaty kaktusów zwykle są jednak niestety krótkotrwałe (ich kwitnienie trwa wtedy zaledwie kilka godzin w ciągu dnia lub nocy i raczej rzadko utrzymują się przez kilka dni). Niewątpliwie jednak satysfakcja jest z tego wielka, bowiem kwitnące kaktusy to jeden z najwspanialszych widoków na świecie i wielka duma dla kolekcjonera, dowodząca jego kunsztu, wiedzy i odpowiedniej dbałości!