Ptaki polskie: lista gatunków, rzędy i status w Polsce

Ptaki polskie to jedna z najbogatszych grup zwierząt w naszym kraju. Na liście awifauny Polski znajduje się dziś ponad 470 gatunków. Część z nich gniazduje u nas co roku. Inne przylatują tylko na zimę albo pojawiają się podczas przelotów. Dlatego w każdej porze roku możesz zobaczyć inne gatunki. W tym artykule wyjaśniamy, kto prowadzi listę ptaków Polski, co oznacza status gatunku i które rzędy są u nas najliczniejsze.

Ile gatunków liczą ptaki polskie?

Listę ptaków Polski prowadzi Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Przede wszystkim komisja weryfikuje rzadkie obserwacje i co roku publikuje raporty. W 2012 roku lista obejmowała 450 gatunków, a w 2015 roku 451. Od tego czasu lista wciąż rośnie, ponieważ obserwatorzy notują kolejne rzadkie gatunki zalatujące. Obecnie ptaki polskie to ponad 470 gatunków stwierdzonych w stanie dzikim.

Mniej więcej połowa z nich to jednak ptaki lęgowe. Pozostałe to goście przelotni, zimujący lub zalatujący tylko sporadycznie. Aktualną listę oraz raporty znajdziesz na stronie Komisji Faunistycznej.

Ptaki polskie: kamusznik stojący na betonowym murku

Kamusznik z rzędu siewkowych odwiedza polskie wybrzeże podczas przelotów

Jak ornitolodzy klasyfikują ptaki w Polsce?

Komisja stosuje kategorie europejskiego komitetu AERC. Poza tym każda kategoria opisuje, w jaki sposób gatunek trafił na nasz teren.

Kategoria A obejmuje gatunki obserwowane w stanie dzikim co najmniej raz od 1950 roku.
Kategoria B obejmuje gatunki widziane w stanie dzikim tylko między 1800 a 1949 rokiem.
Kategoria C obejmuje gatunki, które człowiek sprowadził, a które potem utworzyły trwałe dzikie populacje, na przykład bażant.
Kategoria D obejmuje gatunki o niepewnym pochodzeniu, ponieważ mogły uciec z niewoli.
Kategoria E obejmuje ptaki zbiegłe z hodowli, które nie tworzą stałych populacji.

Do awifauny Polski należą tylko gatunki z kategorii A, B i C. Natomiast ptaki z kategorii D i E to dla nas gatunki obce. Przykładem są papugi aleksandretty albo łabędź czarny.

Jaki status mogą mieć ptaki polskie?

Status gatunku mówi, jak często i w jakim celu ptak pojawia się w kraju. Dlatego ornitolodzy wyróżniają kilka podstawowych grup.

Gatunki lęgowe gniazdują u nas regularnie, jak bocian biały czy wróbel.
Gatunki lokalnie lęgowe gniazdują tylko na małym obszarze. Przykładem są orzeł przedni i płochacz halny w wysokich górach.
Gatunki sporadycznie lęgowe zakładają gniazda rzadko i nieregularnie.
Gatunki przelotne i zimujące odwiedzają Polskę podczas wędrówek albo spędzają tu zimę.
Gatunki zalatujące pojawiają się nieregularnie, często pojedynczo.
Gatunki dawniej lęgowe zniknęły z naszego terenu i obecnie u nas nie gniazdują.

Ponadto wiele ptaków ma w Polsce status mieszany. Na przykład część łabędzi niemych zostaje u nas przez cały rok, a zimą dołączają do nich ptaki z północy. Więcej o tym zjawisku przeczytasz w artykule ptaki zimujące w Polsce.

Łabędzie nieme żyją w Polsce przez cały rok

Z kolei bocian czarny to ptak lęgowy, ale bardzo skryty. Przede wszystkim wybiera stare lasy z mokradłami i unika ludzi. W efekcie spotkać go trudniej niż bociana białego.

Ptaki polskie: bocian czarny idący przez trawę

Bocian czarny gniazduje w starych, spokojnych lasach

Jakie rzędy tworzą ptaki polskie?

Ptaki polskie należą do ponad 20 rzędów. Jednak kilka z nich obejmuje większość gatunków.

Wróblowe, najliczniejszy rząd ptaków

Wróblowe (Passeriformes) to największy rząd ptaków na świecie i w Polsce. W naszym kraju obejmują niemal połowę wszystkich gatunków. Co ciekawe, nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy wróbla zwyczajnego, czyli Passer domesticus. W Polsce żyją wyłącznie przedstawiciele podrzędu ptaków śpiewających. Należą do nich między innymi sikory, drozdy, skowronki, jaskółki i krukowate. Przeczytaj także nasz opis gatunku wróbel zwyczajny.

Wróble zwyczajne chętnie odwiedzają karmniki z orzeszkami

Siewkowe

Siewkowe (Charadriiformes) to drugi pod względem liczby gatunków rząd. Obejmuje bowiem blisko sto gatunków. Należą tu czajki, sieweczki, biegusy, bekasy, słonki, kuliki, brodźce, mewy i rybitwy. Zwłaszcza wiele z nich spotkasz nad Bałtykiem oraz na rozlewiskach rzek.

Blaszkodziobe

Blaszkodziobe (Anseriformes) to łabędzie, gęsi i kaczki. W Polsce ornitolodzy stwierdzili kilkadziesiąt gatunków z tego rzędu. Należą tu również między innymi łabędź niemy, gęgawa, krzyżówka, cyraneczka, głowienka, gągoł i nurogęś.

Jastrzębiowe i sokołowe

Do jastrzębiowych (Accipitriformes) należą bielik, orzeł przedni, orlik krzykliwy, myszołów, jastrząb, krogulec, błotniaki i kanie. Z kolei sokołowe (Falconiformes) tworzą osobny rząd. Należą do niego sokół wędrowny, kobuz i pustułka, którą często widać nad polami, a także w miastach.

Pustułka siedząca na słupku na tle nieba

Pustułka zwyczajna to mały sokół, który poluje nad polami

Sowy, dzięcioły i inne rzędy

W Polsce występuje kilkanaście gatunków sów, na przykład puszczyk, uszatka, płomykówka, sóweczka i puchacz. Dzięciołowe obejmują dziesięć gatunków, w tym dzięcioła dużego, czarnego i zielonego oraz krętogłowa. Poza tym w awifaunie Polski znajdziemy perkozy, nury, gołębie, kukułki, żurawie, bociany i kuraki, takie jak kuropatwa czy głuszec.

Kraskowe i dzioborożcowe

Kraskowe reprezentują u nas zimorodek, żołna i kraska. Zimorodek poluje na małe ryby, dlatego trzyma się czystych rzek i stawów.

Ptaki polskie: zimorodek siedzący na konarze

Zimorodek poluje na małe ryby, nurkując z gałęzi nad wodą

Natomiast dudek należy do rzędu dzioborożcowych (Bucerotiformes). To jedyny przedstawiciel tego rzędu w Polsce. Ponadto łatwo go poznać po wachlarzowatym czubie i długim, zakrzywionym dziobie.

Dudek to jedyny przedstawiciel dzioborożcowych w Polsce

Gdzie najłatwiej obserwować ptaki polskie?

Najwięcej gatunków zobaczysz tam, gdzie spotykają się różne środowiska. Dlatego warto odwiedzać doliny rzek, stawy rybne, bagna, wybrzeże Bałtyku i stare lasy. Szczególnie cenne są Biebrzański Park Narodowy, Park Narodowy Ujście Warty i Dolina Baryczy.

Wiosną słychać najwięcej śpiewu, bo samce zajmują rewiry.
Jesienią nad wodami zbierają się stada gęsi, kaczek i siewek.
Zimą karmniki przyciągają sikory, wróble, dzwońce i gile.

Zabierz lornetkę i atlas, a obserwacje zapisuj w notesie. W efekcie szybko nauczysz się rozpoznawać pospolite gatunki. Warto też wiedzieć, dlaczego ptaki odlatują na zimę.

Czy ptaki polskie są pod ochroną?

Tak, większość dziko żyjących ptaków w Polsce podlega ochronie gatunkowej. W efekcie prawo zabrania ich chwytania, zabijania i niszczenia gniazd. Wyjątek stanowią gatunki łowne, na przykład bażant, krzyżówka czy grzywacz. Na nie myśliwi mogą polować tylko w określonych terminach. Szczegóły omawiamy w tekście jakie zwierzęta są pod ochroną w Polsce.

Najczęściej zadawane pytania

Ile ptaków lęgowych ma Polska?

Mniej więcej połowa z ponad 470 gatunków stwierdzonych w kraju gniazduje u nas regularnie lub sporadycznie.

Jakie ptaki polskie są najliczniejsze?

Do najliczniejszych ptaków lęgowych należą zięba, skowronek, szpak i wróbel. Co więcej, wszystkie należą do rzędu wróblowych.

Jaki ptak jest symbolem Polski?

Godłem Polski jest orzeł biały. Wielu badaczy uważa, że jego pierwowzorem był bielik, czyli największy ptak drapieżny w kraju. Z kolei bocian biały to ptak, który kojarzy się z polską wsią.