Czy wiesz, że woda ma kilka właściwości, których nie spotkamy u prawie żadnej innej substancji? Pijemy ją codziennie, a jednak wciąż potrafi zaskoczyć nawet naukowców. Poniżej zebraliśmy sprawdzone ciekawostki o wodzie: od jej ilości na Ziemi, przez dziwne zachowanie lodu, aż po wodę w kosmosie.
Czy wiesz, że woda pokrywa ponad 70% powierzchni Ziemi?
Morza i oceany zajmują około 71% powierzchni naszej planety. Jednak aż 97% zasobów wodnych Ziemi jest słonych. Słodkiej wody jest więc tylko około 3%. Co więcej, większość z niej jest uwięziona w lodowcach, lądolodach i pod ziemią.
W efekcie w rzekach i jeziorach znajduje się mniej niż 1% słodkiej wody. Dokładne dane podaje Służba Geologiczna Stanów Zjednoczonych (USGS). O tym, ile mamy mórz i oceanów, przeczytasz w artykule Ile mamy oceanów?
Co by było, gdyby wodę rozłożyć równo na Ziemi?
Wyobraźmy sobie, że Ziemia jest idealnie gładką kulą bez gór i rowów oceanicznych. Wtedy oceany pokryłyby całą planetę warstwą o grubości około 2,7 km. Żaden ląd nie wystawałby ponad jej powierzchnię.

Przejrzyste jezioro u stóp gór. Słodka woda w jeziorach i rzekach to zaledwie ułamek wody na Ziemi.
Czy wiesz, że woda w stanie stałym jest lżejsza niż w ciekłym?
Większość substancji po zamarznięciu staje się gęstsza. Natomiast z wodą jest odwrotnie. Gdy zamarza, jej cząsteczki układają się w ażurową sieć połączoną wiązaniami wodorowymi. Dlatego lód zajmuje około 9% więcej miejsca niż ciecz i unosi się na jej powierzchni.
Ma to ogromne znaczenie dla przyrody. Woda osiąga największą gęstość w temperaturze około 4°C. Najcięższa warstwa opada na dno jezior, a lód tworzy się od góry. W rezultacie zimą pod lodem przeżywają ryby, płazy i inne organizmy. Jak ryby radzą sobie w wodzie, wyjaśniamy w tekście Jak ryby są przystosowane do życia w wodzie.

Sople i nawisy lodu nad potokiem. Lód jest lżejszy od wody, dlatego unosi się na jej powierzchni.
Czy ciepła woda zamarza szybciej niż zimna?
To tak zwany efekt Mpemby. Podobno w pewnych warunkach gorący płyn zamarza szybciej od zimnego. Jednak naukowcy wciąż się o to spierają, ponieważ wyniki doświadczeń trudno powtórzyć. Dlatego traktujmy go raczej jako ciekawostkę niż pewną regułę.
Czy wiesz, że woda ma wyjątkowe napięcie powierzchniowe?
Cząsteczki wody silnie się przyciągają. Z tego powodu jej powierzchnia zachowuje się jak cienka, sprężysta błona. Dzięki temu krople mają kulisty kształt, a na tafli stawu mogą biegać nartniki. Więcej przykładów opisujemy w artykule Zwierzęta chodzące po wodzie.
Ponadto ten związek dobrze rozpuszcza bardzo wiele substancji. Z tego powodu chemicy nazywają ją często uniwersalnym rozpuszczalnikiem. To właśnie w wodzie zachodzą wszystkie najważniejsze procesy w komórkach.

Kropla wybija się z tafli wody. Dzięki napięciu powierzchniowemu krople przybierają kształt kuli.
Ile wody jest w ciele człowieka?
U dorosłego człowieka woda stanowi średnio około 60% masy ciała. U noworodka jest jej jeszcze więcej, nawet około 75%. Z kolei u osób starszych jej udział spada.
Bez jedzenia człowiek przeżyje kilka tygodni. Natomiast bez wody zwykle tylko kilka dni. Organizm traci ją bowiem stale z potem, moczem i wydychanym powietrzem.
Czy wiesz, że woda zmienia temperaturę wrzenia?
Na poziomie morza czysty płyn wrze w temperaturze 100°C. Jednak im wyżej, tym niższe jest ciśnienie powietrza. Dlatego na szczycie Mount Everestu wrzenie zaczyna się już w około 70°C. Z kolei w szybkowarze, przy podwyższonym ciśnieniu, wrze w temperaturze wyższej niż 100°C.
Woda ma również bardzo duże ciepło właściwe. Oznacza to, że wolno się nagrzewa i wolno stygnie. Właśnie dlatego morza łagodzą klimat na wybrzeżach, a w głębi lądu różnice temperatur są większe. Krąży ona przy tym bez przerwy między oceanem, atmosferą i lądem, o czym piszemy w tekście Skąd się bierze deszcz?
Jak zwierzęta radzą sobie bez wody?
Każde zwierzę potrzebuje płynów, jednak niektóre gatunki opanowały oszczędzanie ich do perfekcji. Oto kilka przykładów z różnych zakątków świata:
- Wielbłąd nie magazynuje płynów w garbie. Garb to zapas tłuszczu. Natomiast wielbłąd potrafi w krótkim czasie wypić bardzo dużo, a potem długo oszczędzać wilgoć.
- Szczuroskoczki z pustyń Ameryki Północnej mogą w ogóle nie pić. Wilgoć czerpią z nasion i z przemian zachodzących w organizmie.
- Żaby nie piją pyskiem. Zamiast tego wchłaniają wilgoć przez skórę, zwłaszcza na brzuchu.
- Koale rzadko schodzą z drzew do wodopoju. Większość płynów dostarczają im bowiem liście eukaliptusa.
Z kolei ryby morskie żyją w słonym środowisku, które wysusza ich ciało. Dlatego stale piją i wydalają nadmiar soli przez skrzela. Ryby słodkowodne mają odwrotny problem, ponieważ do ich ciała ciągle przenika wilgoć z otoczenia.
Czy woda występuje poza Ziemią?
Tak, i to w wielu miejscach. Cząsteczki wody należą do najczęstszych związków chemicznych we Wszechświecie. Lód wodny znajduje się na przykład w czapach polarnych Marsa oraz w zacienionych kraterach przy biegunach Księżyca.
Co więcej, pod lodową skorupą księżyców Jowisza i Saturna, takich jak Europa i Enceladus, najpewniej kryją się ogromne oceany. Naukowcy uważają je za jedne z najciekawszych miejsc do poszukiwania życia poza Ziemią.
Najczęściej zadawane pytania
Ile procent Ziemi pokrywa woda?
Około 71% powierzchni Ziemi zajmują morza i oceany, czyli głównie słona woda.
Dlaczego lód pływa po wodzie?
Lód ma mniejszą gęstość niż ciecz, ponieważ jego cząsteczki tworzą luźną, uporządkowaną sieć.
Ile wody jest w organizmie człowieka?
U dorosłego człowieka to średnio około 60% masy ciała.
Czy czysta woda przewodzi prąd?
Bardzo słabo. Prąd przewodzą głównie rozpuszczone w niej sole, dlatego kranówka jest przewodnikiem, a destylat prawie nie.


















