Akupunktura u zwierząt to zabieg, w którym lekarz weterynarii wkłuwa cienkie, jałowe igły w wybrane miejsca na ciele psa, kota lub konia. Najczęściej stosuje się ją jako uzupełnienie leczenia bólu i rehabilitacji, a nie jako jego zamiennik. Wyjaśniamy, jak działa według aktualnej wiedzy, kiedy warto o niej pomyśleć, jak wygląda wizyta i jakie ma ograniczenia.
Czym jest akupunktura u zwierząt?
Akupunktura wywodzi się z tradycyjnej medycyny chińskiej, gdzie od wieków stosowano ją również u koni i bydła. Nazwa pochodzi od łacińskich słów acus, czyli igła, oraz punctura, czyli ukłucie. Współczesna weterynaria opisuje ją jednak inaczej niż dawne teksty. Zamiast przepływu energii w meridianach mówi o drażnieniu nerwów, mięśni i naczyń krwionośnych.
Oprócz klasycznych igieł lekarze stosują kilka odmian zabiegu:
- elektroakupunkturę, w której przez igły płynie słaby prąd,
- laseropunkturę, gdzie zamiast igły działa wiązka lasera niskiej mocy,
- akupresurę, czyli ucisk palcami w wybranych punktach,
- akwapunkturę, polegającą na podaniu niewielkiej ilości płynu w punkt akupunkturowy.

Lekarz trzyma cienką igłę z turkusowym uchwytem tuż nad sierścią zwierzęcia.
Jak działa akupunktura u zwierząt?
Badania wskazują, że wiele punktów akupunkturowych leży w miejscach bogatych w zakończenia nerwowe i drobne naczynia. Nakłucie pobudza więc nerwy obwodowe. W efekcie rdzeń kręgowy i mózg uwalniają substancje, które łagodzą ból, na przykład endorfiny. Ponadto igła rozluźnia napięte punkty w mięśniach i miejscowo poprawia ukrwienie.
Warto jednak znać granice tej wiedzy. Mechanizm przeciwbólowy jest dość dobrze opisany, natomiast twierdzenia o leczeniu chorób narządów wewnętrznych czy wzmacnianiu odporności nie mają mocnego potwierdzenia. Dlatego rzetelni lekarze traktują igły jako dodatek do diagnostyki i leków.
Czy u zwierząt nie ma efektu placebo?
Często słyszy się, że zwierzę nie ulega sugestii, więc każda poprawa jest dowodem skuteczności. To uproszczenie. Badacze opisują bowiem efekt placebo u opiekuna, który po zabiegu ocenia stan pupila lepiej, niż wynika z obiektywnych pomiarów. Poza tym spokojna wizyta i dotyk same w sobie odprężają wiele zwierząt.
Kiedy warto rozważyć akupunkturę u zwierząt?
Najwięcej doświadczeń i badań dotyczy psów i koni z przewlekłym bólem narządu ruchu. Akupunktura u zwierząt bywa pomocna zwłaszcza w takich sytuacjach:
- choroba zwyrodnieniowa stawów i dysplazja u starszych psów,
- dyskopatia, czyli choroba krążków międzykręgowych, jako wsparcie leczenia i rehabilitacji,
- niedowłady po urazach lub operacjach kręgosłupa,
- napięcia i ból mięśni u koni sportowych,
- przewlekły ból, gdy leki wywołują skutki uboczne lub trzeba zmniejszyć ich dawkę.
Rzadziej sięga się po nią przy nudnościach, zaparciach czy problemach z apetytem. Tu jednak dowody są słabsze. Przegląd wiedzy opublikowany w czasopiśmie Veterinary Evidence wskazuje, że u psów z dyskopatią akupunktura połączona z leczeniem standardowym może przyspieszać powrót do chodzenia, choć badań wciąż jest niewiele. Jeśli zastanawiasz się, czy twój pies cierpi, przeczytaj, jak pies okazuje, że coś go boli.

Czarny pies leży na macie, a igły tkwią w skórze jego kończyn.
Jak wygląda zabieg akupunktury u psa lub kota?
Najpierw lekarz bada zwierzę i zapoznaje się z wynikami badań, ponieważ akupunktura nie zastępuje diagnozy. Następnie wkłuwa od kilku do kilkunastu bardzo cienkich, jednorazowych igieł. Większość psów i kotów znosi to spokojnie, a część nawet zasypia. Igły pozostają w skórze zwykle od 10 do 20 minut.
Na początku zabiegi odbywają się najczęściej raz w tygodniu, przez 4 do 6 tygodni. Potem lekarz ocenia efekt i ustala, czy kontynuować terapię oraz w jakich odstępach. Jeśli po kilku wizytach nie ma poprawy, zwykle nie ma sensu ciągnąć leczenia dalej.

Buldog francuski spokojnie leży na stole z igłami w głowie i karku.
Czy akupunktura u zwierząt jest bezpieczna?
W rękach przeszkolonego lekarza weterynarii zabieg jest bardzo bezpieczny. Poważne powikłania zdarzają się rzadko. Najczęściej pojawia się chwilowa bolesność, drobne krwawienie w miejscu wkłucia albo senność po wizycie. Istnieją jednak sytuacje, w których lekarz zachowa ostrożność lub zrezygnuje z igieł:
- zakażenia skóry lub rany w miejscu planowanego wkłucia,
- zaburzenia krzepnięcia krwi,
- ciąża, zwłaszcza przy niektórych punktach,
- ostre stany wymagające pilnego leczenia, na przykład ciężki uraz,
- bardzo pobudzone zwierzę, które nie toleruje dotyku.
Najważniejsza zasada brzmi: nie przerywaj leczenia zaleconego przez lekarza na rzecz igieł. Wybieraj również lekarza weterynarii z ukończonym szkoleniem z akupunktury, a nie osobę bez uprawnień. Drżenie mięśni bywa objawem bólu, więc warto też wiedzieć, dlaczego pies drży i się trzęsie.
Najczęściej zadawane pytania
Czy akupunktura u zwierząt boli?
Zwykle nie. Igły są bardzo cienkie, a większość psów i kotów odczuwa jedynie krótkie ukłucie.
Kto może wykonywać zabieg?
Powinien go wykonywać lekarz weterynarii po specjalistycznym szkoleniu, ponieważ wymaga to znajomości anatomii i diagnozy choroby.
Po ilu zabiegach widać efekt?
Część zwierząt reaguje po pierwszych wizytach, ale lekarz ocenia skuteczność zwykle po 4 do 6 zabiegach.
Czy akupunktura zastąpi leki przeciwbólowe?
Nie zawsze. Czasem pozwala zmniejszyć ich dawkę, jednak decyzję o zmianie leczenia podejmuje wyłącznie lekarz.


















