Mniej znane sporty konne to dyscypliny, które rzadko trafiają do telewizji, choć mają wielu fanów i długą historię. Należą do nich wyścigi kłusaków, powożenie, polo, jazda western i woltyżerka. Każda z nich wymaga od konia innych umiejętności, dlatego warto poznać ich zasady przed wizytą na zawodach albo wyborem własnej drogi w jeździectwie.
Jakie są mniej znane sporty konne?
Gdy mówimy o jeździectwie, myślimy zwykle o skokach, ujeżdżeniu i wyścigach. Te najpopularniejsze dyscypliny jeździeckie opisujemy w osobnym artykule. Poza nimi istnieje jednak sporo konkurencji, w których liczą się inne cechy konia, na przykład wytrzymałość w zaprzęgu, zwrotność albo spokój podczas akrobacji. Najczęściej spotkasz:
- wyścigi kłusaków, czyli kłusactwo,
- powożenie zaprzęgami,
- polo,
- jazdę western, w tym reining,
- woltyżerkę.
Część z nich, na przykład powożenie, woltyżerkę i reining, nadzoruje Międzynarodowa Federacja Jeździecka (FEI). Kłusactwo i polo mają natomiast własne organizacje.
Na czym polegają wyścigi kłusaków?
W wyścigach kłusaków koń ciągnie lekki, dwukołowy wózek zwany sulką. Powożący siedzi tuż za koniem i prowadzi go lejcami. Koń musi przez cały bieg poruszać się kłusem. Jeśli przejdzie w galop, powożący od razu go zwalnia, a dłuższy galop kończy się dyskwalifikacją.
Do tej dyscypliny hoduje się specjalne rasy. Najbardziej znane to kłusak amerykański, kłusak francuski i kłusak orłowski z Rosji. Część kłusaków amerykańskich biega przy tym inochodem, czyli chodem, w którym koń przestawia jednocześnie obie nogi z jednej strony ciała. Zwykły kłus wygląda z kolei inaczej, bowiem koń stawia jednocześnie nogi po przekątnej.
Kłusactwo jest bardzo popularne we Francji, w Szwecji i w Stanach Zjednoczonych. Na paryskim torze Vincennes rozgrywa się na przykład słynną gonitwę Prix d’Amérique. W Polsce ta dyscyplina pozostaje jednak niszowa.
Czym jest powożenie i skąd się wzięło?
Powożenie to jeden z najstarszych sportów z udziałem koni. Już w 680 roku p.n.e. na igrzyskach w Olimpii rozgrywano wyścigi kwadryg, czyli rydwanów zaprzężonych w cztery konie. Później podobne wyścigi rydwanów zyskały ogromną popularność w starożytnym Rzymie.

Pojedynczy zaprzęg z koniem fryzyjskim podczas zawodów w powożeniu
Współczesne zawody w powożeniu składają się z trzech prób. Najpierw zaprzęg wykonuje program ujeżdżenia na czworoboku. Następnie startuje w maratonie, czyli przejeździe terenowym z przeszkodami, takimi jak woda, mostki i ciasne zakręty. Na koniec pokonuje konkurs zręczności między parami pachołków. Zaprzęgi rywalizują w kategoriach pojedynków, par i czwórek. Dzięki temu w tej dyscyplinie startują zarówno lekkie konie, jak i masywne rasy, na przykład koń fryzyjski, o którym więcej przeczytasz w tekście wzorzec konia fryzyjskiego.
Jak wygląda gra w polo?
Polo to gra zespołowa na koniach. Dwie drużyny, zwykle po czterech zawodników, starają się wbić drewnianą lub plastikową piłkę do bramki przeciwnika. Zawodnicy uderzają ją kijem o długości około 130 cm, a bramkę tworzą dwa słupki ustawione w odległości około 7,3 m.

Polo wymaga od konia szybkich zwrotów i nagłych zatrzymań
Boisko do polo jest ogromne, bowiem ma około 275 m długości i 146 m szerokości. Mecz dzieli się na części zwane chukkami. Każda z nich trwa siedem minut, a w meczu rozgrywa się ich zwykle od czterech do ośmiu. Zawodnicy zmieniają konie między chukkami, ponieważ gra jest bardzo męcząca dla zwierząt.
Każdy gracz ma handicap w skali od minus 2 do 10. Suma handicapów pokazuje siłę drużyny. Słabsza drużyna dostaje dzięki temu na starcie dodatkowe bramki, więc mecz pozostaje wyrównany.
Jakie mniej znane sporty konne wywodzą się z pracy kowbojów?
Jazda western wywodzi się z pracy przy bydle w Ameryce Północnej. Jeździec spędzał w siodle wiele godzin, dlatego siodło westernowe jest głębokie, wygodne i ma róg do zaczepiania lassa. Więcej o tym sprzęcie przeczytasz w artykule o rodzajach siodeł dla konia.
Jeździec trzyma wodze w jednej ręce, a koniem kieruje przede wszystkim dosiadem i lekkim naciskiem wodzy na szyję. Koń ma reagować na delikatne sygnały, pozostając spokojny i rozluźniony.

Quarter Horse to rasa najczęściej spotykana w jeździe western
Jakie konkurencje obejmuje jazda western?
- Reining: przejazd z szybkimi obrotami w miejscu, zmianami nogi w galopie i efektownym zatrzymaniem z poślizgiem. FEI uznała tę konkurencję za swoją dyscyplinę w 2000 roku.
- Cutting: koń samodzielnie oddziela krowę od stada i nie pozwala jej wrócić.
- Trail: para pokonuje przeszkody, takie jak bramka, mostek albo drągi.
- Barrel race: wyścig na czas wokół trzech beczek.
Najczęściej w tych zawodach startują konie rasy Quarter Horse i Paint Horse. Inne rasy przydatne w sporcie poznasz w przeglądzie rasy konia domowego.
Czym jest woltyżerka?
Woltyżerka to gimnastyka i akrobatyka na galopującym koniu. Koń porusza się po kole o średnicy co najmniej 15 m, a prowadzi go na lonży osoba nazywana lonżującym. Zawodnicy wykonują na jego grzbiecie ćwiczenia obowiązkowe, takie jak siad podstawowy, flaga, młynek, nożyce i stanie. Później prezentują program dowolny z muzyką.
Woltyżerzy startują indywidualnie, w parach i w drużynach. Sędziowie oceniają ćwiczenia w skali od 0 do 10, a także zachowanie i ruch konia. Nazwa dyscypliny pochodzi od francuskiego słowa voltige. Woltyżerka pojawiła się również na igrzyskach olimpijskich w 1920 roku. Obecnie ćwiczą ją także jeźdźcy z innych dyscyplin, ponieważ poprawia równowagę i dosiad.
Jak zacząć uprawiać mniej znane sporty konne?
Najlepiej zacząć od solidnych podstaw jazdy konnej w ośrodku z doświadczonym instruktorem. Następnie warto poszukać klubu, który specjalizuje się w danej dyscyplinie. Takie dyscypliny często wymagają bowiem specjalnego sprzętu, na przykład siodła westernowego, powozu albo pasa do woltyżerki. Przed zakupem własnego wyposażenia dobrze jest więc wypożyczyć je w stajni i sprawdzić, czy dana konkurencja naprawdę Ci odpowiada.
Najczęściej zadawane pytania
Które mniej znane sporty konne są dyscyplinami FEI?
Międzynarodowa Federacja Jeździecka nadzoruje między innymi powożenie, woltyżerkę i reining. Polo i wyścigi kłusaków mają natomiast własne federacje.
Czym różni się kłus od inochodu?
W kłusie koń stawia jednocześnie nogi po przekątnej, na przykład lewą przednią i prawą tylną. W inochodzie porusza natomiast razem obie nogi z jednej strony ciała.
Ile koni potrzeba do gry w polo?
Każdy zawodnik zwykle korzysta z kilku koni w czasie jednego meczu. Zmienia je między chukkami, dlatego zwierzęta mają czas na odpoczynek.
Czy mniej znane sporty konne są bezpieczne dla dzieci?
Dzieci mogą trenować na przykład woltyżerkę albo powożenie kucami, jednak zawsze pod opieką trenera i na spokojnym, specjalnie przygotowanym koniu. Naukę zaczyna się od ćwiczeń na stępującym koniu albo na beczce treningowej.










