Melisa lekarska (Melissa officinalis) to wieloletnie zioło z rodziny jasnotowatych o wyraźnym, cytrynowym zapachu. Najczęściej sięgamy po nią przy stresie, kłopotach z zasypianiem i lekkich dolegliwościach trawiennych. Co ważne, takie zastosowanie potwierdza monografia Europejskiej Agencji Leków. W tym artykule wyjaśniamy, jak wygląda melisa, co zawiera, jak ją bezpiecznie stosować i jak uprawiać ją w ogrodzie.
Czym jest melisa lekarska?
Melisa lekarska pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego i zachodniej Azji. Obecnie uprawia się ją w wielu krajach, również w Polsce. Czasem zdziczała roślina rośnie także poza ogrodami.
Nazwa rodzaju pochodzi od greckiego słowa melissa, czyli pszczoła. Nie jest to przypadek, ponieważ kwiaty melisy chętnie odwiedzają pszczoły. Dlatego pszczelarze od wieków sadzą ją przy pasiekach. Więcej o pracy tych owadów przeczytasz w tekście jak pszczoły robią miód.
Kępa melisy lekarskiej rosnąca między kamieniami
Jak wygląda melisa lekarska?
Melisa lekarska tworzy gęste, rozgałęzione kępy. Zwykle dorasta do 30 do 90 cm wysokości. Łodyga jest czworokątna, typowa dla roślin jasnotowatych.
- Liście są jajowate, jasnozielone, z karbowanym brzegiem i pomarszczoną powierzchnią.
- Zapach po roztarciu liścia przypomina cytrynę.
- Kwiaty są drobne, białe lub lekko żółtawe, czasem z różowym odcieniem.
- Kwitnienie przypada zwykle od czerwca do sierpnia.
Melisę łatwo pomylić z miętą. Jednak mięta pachnie mentolem, a jej liście są zwykle węższe. Porównanie znajdziesz w artykule o tym, jakie właściwości ma mięta pieprzowa.
Jajowate liście melisy mają karbowane brzegi
Co zawiera melisa?
Surowcem zielarskim są przede wszystkim liście melisy. Zawierają one kilka grup cennych związków:
- olejek eteryczny z cytralem i cytronelalem, który odpowiada za cytrynowy zapach,
- kwas rozmarynowy i inne kwasy fenolowe,
- flawonoidy,
- triterpeny, na przykład kwas ursolowy.
Olejku w liściach jest jednak bardzo mało. Dlatego czysty olejek melisowy należy do droższych olejków eterycznych.
Jak działa melisa lekarska?
Melisa lekarska nie jest lekiem na poważne choroby. Mimo to w łagodnych dolegliwościach bywa bardzo pomocna. Poniżej opisujemy działania, które mają najlepsze podstawy.
Czy melisa lekarska pomaga na stres i sen?
Tak, to jej najlepiej znane zastosowanie. Europejska Agencja Leków uznaje liść melisy za tradycyjny środek łagodzący objawy stresu i ułatwiający zasypianie. Ponadto małe badania kliniczne sugerują, że melisa może poprawiać nastrój i zmniejszać niepokój. Z kolei przy depresji czy nerwicy potrzebna jest pomoc lekarza, a nie samo zioło.
Napar z liści melisy pije się zwykle wieczorem
Czy melisa lekarska wspiera trawienie?
Tak, melisę tradycyjnie stosuje się przy lekkich dolegliwościach żołądkowych. Napar może łagodzić wzdęcia i uczucie pełności po ciężkim posiłku. Poza tym działa lekko rozkurczowo. Natomiast silne lub nawracające bóle brzucha zawsze wymagają konsultacji z lekarzem.
Czy melisa pomaga na opryszczkę?
W niektórych krajach sprzedaje się maści z wyciągiem z melisy na opryszczkę wargową. Niewielkie badania wskazują, że mogą one skracać gojenie zmian. Ponadto w badaniach laboratoryjnych wyciąg z melisy hamuje namnażanie wirusa opryszczki. Jednak domowy napar nie zastąpi leku z apteki.
Często czytamy też, że melisa obniża cholesterol, poprawia pamięć u chorych na alzheimera albo reguluje miesiączkę. Na razie brakuje jednak mocnych dowodów na takie działanie. Dlatego warto traktować te informacje ostrożnie.
Świeże i suszone liście melisy w moździerzu
Jak stosować melisę lekarską?
Najprostszą formą jest napar z suszonych liści. Europejska Agencja Leków podaje dawkę 1,5 do 4,5 g suszu na 150 ml wrzątku. Taki napar można pić od jednego do trzech razy dziennie. Przy kłopotach ze snem najlepiej wypić go pół godziny do godziny przed snem.
Oprócz naparu melisę stosuje się w kilku innych formach:
- tabletki i kapsułki z wyciągiem, często w połączeniu z walerianą lub chmielem,
- nalewka, którą przyjmuje się w kroplach,
- olejek eteryczny do aromaterapii, zawsze rozcieńczony,
- świeże liście jako dodatek do sałatek, lemoniad i deserów.
Domowa nalewka z melisy w kieliszku
Komu melisa może zaszkodzić?
Melisa jest zwykle dobrze tolerowana. Mimo to warto pamiętać o kilku zasadach:
- Europejska Agencja Leków nie zaleca jej dzieciom poniżej 12 lat ze względu na brak danych.
- W ciąży i podczas karmienia piersią najlepiej najpierw zapytać lekarza.
- Melisa może nasilać działanie leków uspokajających i nasennych.
- Osoby z chorobami tarczycy powinny skonsultować jej stosowanie, ponieważ badania laboratoryjne sugerują wpływ melisy na hormony tarczycy.
- Po wypiciu większej ilości naparu lepiej nie prowadzić samochodu, jeśli czujesz senność.
Jeśli objawy trwają dłużej niż dwa tygodnie, trzeba zgłosić się do lekarza.
Olejek eteryczny z melisy jest drogi, bo roślina wytwarza go bardzo mało
Jak uprawiać melisę w ogrodzie?
Uprawa melisy jest prosta, dlatego poradzi sobie z nią każdy początkujący ogrodnik. Roślina lubi słoneczne lub lekko zacienione miejsce i przepuszczalną, żyzną glebę. Ponadto dobrze zimuje w polskim klimacie.
- Nasiona wysiewa się wiosną, a sadzonki sadzi w maju.
- Kępy co kilka lat warto podzielić, żeby się odmłodziły.
- Liście najlepiej zbierać tuż przed kwitnieniem, wtedy mają najwięcej olejku.
- Suszy się je w przewiewnym, zacienionym miejscu, w temperaturze do około 35 stopni.
Melisa łatwo się rozsiewa. Dlatego, podobnie jak inne zioła z własnego ogródka warzywnego, warto przycinać ją po kwitnieniu.
Najczęściej zadawane pytania
Czy melisa lekarska uzależnia?
Nie, melisa lekarska nie powoduje uzależnienia. Mimo to nie należy pić jej w dużych ilościach przez wiele miesięcy bez przerwy.
Ile naparu z melisy można pić dziennie?
Dorośli mogą zwykle pić od jednej do trzech filiżanek dziennie. Każda filiżanka to 1,5 do 4,5 g suszu na 150 ml wrzątku.
Czy melisę można podawać dzieciom?
Leków z melisą nie zaleca się dzieciom poniżej 12 lat. Dlatego w przypadku młodszych dzieci decyzję powinien podjąć pediatra.
Czym różni się melisa od mięty?
Melisa pachnie cytryną i działa przede wszystkim uspokajająco. Natomiast mięta pachnie mentolem i częściej pomaga przy dolegliwościach trawiennych.
Powiązane wpisy:
Mięta pieprzowa: właściwości, działanie i uprawa
Lecznicze rośliny doniczkowe: co warto uprawiać i na co uważać
Glistnik jaskółcze ziele: wygląd, działanie i zagrożenia
Zbiór dyni: kiedy zbierać, jak dosuszać i przechowywać dynie
Rozplenica słoniowa Vertigo: uprawa, pielęgnacja i zimowanie
Jesienne nawożenie roślin: czym i kiedy nawozić ogród
