Zwierzęta – Internetowe Królestwo Zwierząt

Encyklopedia gatunków, ciekawostki i porady o zwierzętach świata

Advertisement

Lit pierwiastek dla dzieci: najlżejszy metal, baterie i flamingi

Bateria litowa CR2032 na płycie głównej komputera
()

Lit pierwiastek to najlżejszy metal na świecie. Jest tak lekki, że mógłby pływać po wodzie. Ma też bardzo ważne zadanie, ponieważ to dzięki niemu działają baterie w telefonach, tabletach i samochodach elektrycznych. W tym tekście wyjaśniamy prostym językiem, czym jest lit, skąd się bierze i dlaczego jego wydobycie ma znaczenie dla dzikich zwierząt, na przykład flamingów.

Co to jest lit pierwiastek?

Pierwiastki to podstawowe „cegiełki”, z których zbudowany jest cały świat. Każdy ma swój symbol i numer w układzie okresowym. Lit ma symbol Li i numer 3. Oznacza to, że jego atom ma tylko trzy protony, dlatego lit jest jednym z najprostszych pierwiastków.

Nazwa pochodzi od greckiego słowa „lithos”, czyli kamień. Uczeni nadali mu ją, ponieważ odkryli go w skale. Zrobił to szwedzki chemik Johan August Arfvedson w 1817 roku. Co ciekawe, niewielka ilość litu powstała już na samym początku Wszechświata, tuż po Wielkim Wybuchu.

Lit pierwiastek: symbol Li i liczba atomowa 3 na kafelku

W układzie okresowym lit ma symbol Li i numer 3.

Jakie ciekawe cechy ma lit pierwiastek?

Lit jest metalem, ale zupełnie innym niż żelazo czy miedź. Przede wszystkim jest bardzo miękki, więc da się go pokroić nożem. Po przecięciu błyszczy na srebrno, jednak w powietrzu szybko ciemnieje.

  • Jest najlżejszym metalem. Waży mniej więcej o połowę mniej niż woda o tej samej objętości.
  • Pływa nawet po oleju.
  • Gwałtownie reaguje z wodą, dlatego przechowuje się go w oleju mineralnym.
  • W ogniu barwi płomień na intensywny czerwony kolor.
  • W przyrodzie nie występuje jako czysty metal, tylko w minerałach i w słonej wodzie.

Uwaga: lit nie jest zabawką. Z tego powodu doświadczenia z nim wolno robić tylko chemikom w laboratorium.

Do czego służy lit pierwiastek?

Najważniejsze zastosowanie litu to baterie i akumulatory. Akumulatory litowo jonowe są lekkie, a jednocześnie mieszczą dużo energii. Dlatego zasilają telefony, laptopy, aparaty, hulajnogi i samochody elektryczne. Z kolei małe baterie litowe, takie jak okrągłe „pastylki”, znajdziesz w zegarkach, pilotach i na płytach komputerów.

Lit ma też inne zastosowania. Na przykład dodaje się go do stopów aluminium, żeby były lżejsze i mocniejsze. Takie stopy trafiają do samolotów i rowerów. Ponadto związki litu są składnikiem specjalnego szkła, ceramiki i smarów. Lekarze używają ich również w niektórych lekach, ale tylko pod ścisłą kontrolą.

Czy lit może zastąpić węgiel?

Lit nie jest paliwem i nie daje energii sam z siebie. Natomiast akumulator z litem potrafi przechować prąd, na przykład z wiatraków albo paneli słonecznych. Dzięki temu mniej trzeba spalać paliw kopalnych, o których przeczytasz w tekście węgiel kamienny dla dzieci.

Skąd się bierze lit pierwiastek?

Lit wydobywa się na dwa główne sposoby. Pierwszy to kopalnie, z których wydobywa się skały z minerałem zwanym spodumenem. Najwięcej takiego litu dostarcza Australia. Drugi sposób to solanki, czyli bardzo słona woda ukryta pod ogromnymi, wyschniętymi jeziorami.

Takie solniska leżą wysoko w Andach, w Chile, Argentynie i Boliwii. Ten region nazywa się „trójkątem litowym”. Wodę pompuje się tam do płytkich stawów, a słońce powoli ją odparowuje. Następnie z pozostałości chemicy otrzymują związki litu. Potrzeba do tego jednak bardzo dużo wody, a w tej okolicy jest jej wyjątkowo mało.

Co wspólnego mają lit i flamingi?

Na andyjskich solniskach żyją flamingi, między innymi flaming andyjski i flaming chilijski. Ptaki te brodzą w płytkich, słonych lagunach i odcedzają z wody drobne glony oraz skorupiaki. Zatem każda zmiana ilości wody wpływa na ich pokarm i miejsca lęgowe.

Naukowcy z Uniwersytetu Karoliny Południowej przez lata liczyli flamingi na solnisku Atacama w Chile. W 2022 roku opisali, że liczba flamingów spadła, a przyczyną są zmiany klimatu i wydobycie litu. Kopalnie zużywają bowiem wodę, przez co laguny kurczą się i ubywa w nich pożywienia. Więcej o tym badaniu można przeczytać w serwisie ScienceDaily.

Stado flamingów brodzących w płytkiej wodzie

Flamingi zdobywają pokarm w płytkich, słonych jeziorach.

Jak możemy pomóc?

Każdy może zrobić coś małego, żeby litu trzeba było wydobywać mniej. Oto kilka prostych sposobów:

  • Dbaj o telefon i tablet, żeby służyły jak najdłużej.
  • Zużyte baterie oddawaj do specjalnych pojemników w sklepie lub w szkole.
  • Nigdy nie wyrzucaj baterii do zwykłego kosza, bo mogą się zapalić.
  • Zamiast jednorazowych baterii używaj akumulatorków, które można ładować.

Dzięki recyklingowi lit z dawnych baterii może trafić do nowych. W efekcie mniej wody znika z lagun, w których żyją ptaki. Jeśli lubisz wodne ekosystemy, zajrzyj też do tekstu o tym, jak działa ekosystem jeziora.

Najczęściej zadawane pytania

Czy lit jest niebezpieczny?

Czysty metal reaguje z wodą i może się zapalić, dlatego dotykają go tylko chemicy. Natomiast lit zamknięty w baterii jest bezpieczny, jeśli bateria nie jest uszkodzona.

Dlaczego bateria w telefonie się zużywa?

Przy każdym ładowaniu w akumulatorze zachodzą drobne zmiany chemiczne. Po kilkuset ładowaniach mieści on mniej energii, więc telefon szybciej się rozładowuje.

Czy w Polsce wydobywa się lit?

Obecnie nie. Złoża litu badane są jednak w kilku krajach Europy, na przykład w Czechach i w Niemczech.

Jak oceniasz ten artykuł?

Kliknij gwiazdkę, aby ocenić jakość treści.

Średnia ocena użytkowników: / 5. Liczba głosów:

Brak ocen – bądź pierwszy i oceń ten wpis!