Dzikie zwierzęta futerkowe to ssaki o gęstym, ciepłym futrze, które żyją na wolności, a nie na fermach. W Polsce należą do nich między innymi lis rudy, bóbr, wydra, borsuk, kuny i jenot. Dawniej wiele z nich polowano wyłącznie dla skór. Dziś częściej podziwiamy je w lesie, nad rzeką albo na fotopułapce.
W tym artykule wyjaśniamy, które gatunki zaliczamy do tej grupy, jak je rozpoznać i które z nich są chronione. Ponadto opisujemy, skąd w naszej przyrodzie wzięły się gatunki obce, takie jak norka amerykańska czy jenot. Na końcu znajdziesz także krótką informację o zwierzętach futerkowych trzymanych w domu.

Bóbr europejski w trzcinach nad brzegiem wody
Dzikie zwierzęta futerkowe: jakie ssaki tak nazywamy?
Zwierzęta futerkowe to ssaki, których futro ma gęsty podszerstek i długie włosy okrywowe. Dzięki temu futro dobrze izoluje od zimna i wody. Właśnie dlatego ludzie przez stulecia pozyskiwali skóry takich zwierząt na odzież.
Polskie przepisy o hodowli zaliczają do zwierząt futerkowych między innymi lisa pospolitego, lisa polarnego, jenota, norkę amerykańską, tchórza, nutrię, szynszylę i królika. Jednak w przyrodzie tę nazwę stosujemy szerzej. Obejmuje ona również bobra, wydrę, kuny, borsuka czy piżmaka.
Czym dzikie zwierzęta futerkowe różnią się od hodowlanych?
Zwierzę żyjące na wolności zmienia futro wraz z porami roku. Zimą okrywa jest gęstsza i dłuższa, natomiast latem rzadsza. Na fermach z kolei wyhodowano wiele odmian barwnych, których w naturze prawie nie spotkamy. Przykładem są srebrne lisy albo norki o jasnym, beżowym futrze.
Jakie dzikie zwierzęta futerkowe żyją w Polsce?
W naszym kraju żyje kilkanaście gatunków ssaków, które zwyczajowo nazywamy futerkowymi. Najważniejsze z nich to:
- lis rudy, czyli lis pospolity,
- bóbr europejski,
- wydra europejska,
- borsuk europejski,
- kuna leśna i kuna domowa,
- tchórz zwyczajny,
- gronostaj i łasica łaska,
- jenot, norka amerykańska, szop pracz i piżmak, czyli gatunki obce,
- zając szarak i, lokalnie, dziki królik europejski.
Część z nich to gatunki łowne, inne podlegają ochronie. Szczegóły zależą od aktualnych przepisów, dlatego warto sprawdzić jakie zwierzęta są pod ochroną w Polsce.
Lis rudy
Lis rudy to najbardziej znany drapieżnik z tej grupy. Ma rude futro, biały podbródek i długą, puszystą kitę z białą końcówką. Jest wszystkożerny, więc zjada gryzonie, owady, owoce i padlinę. Poza tym świetnie radzi sobie w pobliżu ludzi, a coraz częściej zagląda także do miast.
Bóbr europejski
Bóbr to największy gryzoń Europy. Jego futro jest bardzo gęste i prawie nie przepuszcza wody. Po drugiej wojnie światowej bobrów w Polsce było niewiele, ponieważ wcześniej intensywnie na nie polowano. Dzięki ochronie i reintrodukcji gatunek wrócił nad większość naszych rzek. Obecnie bóbr podlega ochronie częściowej.
Wydra europejska
Wydra spędza dużą część życia w wodzie. Ma wydłużone ciało, płaski ogon i błony pławne między palcami. Jej futro należy do najgęstszych wśród ssaków Europy. Wydra również podlega ochronie częściowej, a jej obecność świadczy o czystej wodzie z dużą ilością ryb.
Które dzikie zwierzęta futerkowe są gatunkami obcymi?
Niektóre gatunki trafiły do Polski z innych kontynentów. Przede wszystkim chodzi o zwierzęta, które uciekły z ferm lub które ludzie celowo wypuścili do przyrody. Takie zwierzęta często szkodzą rodzimym gatunkom, zwłaszcza ptakom gniazdującym na ziemi.

Ciemnobrązowa norka amerykańska wygląda z nory w śniegu
Norka amerykańska
Norka amerykańska pochodzi z Ameryki Północnej. Do Europy sprowadzono ją na fermy, jednak wiele osobników uciekło i założyło dzikie populacje. W naturze ma ciemnobrązowe futro i często białą plamkę na podbródku. Ten zwinny drapieżnik poluje na ryby, płazy, gryzonie i ptaki. W efekcie zagraża między innymi lęgom ptaków wodnych.
Jenot
Jenot pochodzi z Dalekiego Wschodu. W dawnym ZSRR wypuszczano go do lasów, ponieważ liczono na skóry. Następnie gatunek sam rozprzestrzenił się na zachód i dotarł do Polski. Jenot przypomina szopa, ale należy do psowatych. Co ciekawe, jako jedyny psowaty potrafi zapaść w zimowy odpoczynek.
Szop pracz i piżmak
Szop pracz pochodzi z Ameryki Północnej i rozprzestrzenia się w zachodniej Polsce. Piżmak również jest Amerykaninem, a żyje nad stawami i rowami melioracyjnymi. Więcej o gatunkach obcych publikuje Instytut Ochrony Przyrody PAN.
Jak rozpoznać dzikie zwierzęta futerkowe z rodziny łasicowatych?
Wiele gatunków z tej grupy należy do rodziny łasicowatych. Mają one wydłużone ciało, krótkie nogi i bardzo dobry węch. Najłatwiej odróżnić je po wielkości i barwie:
- Borsuk jest najcięższy, ma szare futro i czarno białe pasy na pysku.
- Kuna leśna ma żółtawą plamę na gardle, natomiast kuna domowa białą i rozwidloną.
- Tchórz ma ciemne futro i jasną „maskę” wokół oczu.
- Gronostaj zimą bieleje, ale koniec ogona zostaje czarny.
- Łasica łaska to najmniejszy drapieżny ssak Polski.
Więcej o tej rodzinie przeczytasz w artykule łasicowate i kunowate.

Dziki królik o szarobrązowym futrze na suchej trawie
Czym różni się dziki królik od zająca?
Dziki królik europejski jest przodkiem królika domowego. W Polsce występuje rzadko i tylko lokalnie. Często mylimy go z zającem szarakiem, który jest znacznie częstszy. Królik jest mniejszy i ma krótsze uszy. Ponadto kopie nory i żyje w koloniach. Zając natomiast nie buduje nor, tylko odpoczywa w płytkim zagłębieniu w ziemi.
Czy w Polsce nadal hoduje się zwierzęta na futra?
Polska przez lata była jednym z największych producentów skór norek w Europie. Jednak w 2025 roku parlament uchwalił ustawę o zakazie hodowli zwierząt na futra, a prezydent ją podpisał. Fermy mają zakończyć działalność najpóźniej do końca 2033 roku, a hodowcy dostaną odszkodowania.

Piesak w szarym letnim futrze, zimą jego okrywa bieleje
Lis polarny, czyli piesak, nie żyje dziko w Polsce. Na wolności spotkamy go w tundrze, na przykład w Skandynawii i na Grenlandii. U nas trafiał wyłącznie na fermy. Latem ma futro szarobrązowe, natomiast zimą zwykle śnieżnobiałe.
Jakie zwierzęta futerkowe można trzymać w domu?
Do domowych zwierząt futerkowych zaliczamy przede wszystkim króliki, szynszyle i świnki morskie. To zwierzęta udomowione, więc dobrze znoszą życie z człowiekiem. Dzikich gatunków, takich jak lis, kuna czy norka, nie należy natomiast trzymać w domu. Mają one silny instynkt łowiecki i potrzebują dużo przestrzeni.

Domowa szynszyla o szarym futrze
Szynszyla
Szynszyla pochodzi z Andów w Chile. Ma bardzo gęste, szare futro, duże uszy i czarne oczy. Futra nie wolno jej moczyć, dlatego zamiast kąpieli wodnej potrzebuje kąpieli w specjalnym pyle. Jest też zwierzęciem towarzyskim i aktywnym głównie wieczorem.

Grupa świnek morskich przy misce z sianem
Świnka morska
Świnka morska, czyli kawia domowa, również pochodzi z Ameryki Południowej. Lubi towarzystwo innych świnek i głośno domaga się jedzenia. Podstawą jej diety jest siano, a do tego świeże warzywa. Więcej porad znajdziesz w tekście o tym, jak wybrać gryzonie domowe.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie dzikie zwierzęta futerkowe są najczęstsze w Polsce?
Najczęściej spotkamy lisa rudego, kunę domową i zająca szaraka. Nad wodą coraz częściej widać także ślady bobra.
Czy bóbr i wydra są pod ochroną?
Tak. Oba gatunki podlegają w Polsce ochronie częściowej, więc nie wolno ich płoszyć ani zabijać bez zezwolenia.
Dlaczego norka amerykańska jest problemem?
To gatunek obcy, który uciekł z ferm. Poluje na ptaki wodne, płazy i ryby, a przez to szkodzi rodzimej przyrodzie.
Czy dzikie zwierzęta futerkowe można trzymać w domu?
Nie należy tego robić. Dzikie drapieżniki mają silny instynkt łowiecki, a wiele gatunków jest pod ochroną. Lepiej wybrać zwierzę udomowione, na przykład królika lub szynszylę.


















