Celtowie – cz. 1. Dzieje Celtów i ich upadek

Celtowie przyszli, nie do końca wiadomo skąd, za to mocno rozprzestrzenili się po niemal całej Europie. Do dzisiaj przetrwało sporo archeologicznych stanowisk z ich kurhanami i resztami miejsc kultu. Te jednak bardzo tajemniczy naród, owiany wieloma niesamowitymi legendami. Poznaj niesamowity naród, jakim byli prehistoryczni Celtowie, zwani też Galowie lub Galatowie. Sprawdź, jak oni żyli i co robili, jakie tajemnicze obrzędy odprawiali ich kapłani druidzi.

Celtowie zwani też Galowie lub Galatowie, to nie jeden konkretny narów, lecz pewna grupa ludów indoeuropejskich, którą historycy wydzielili na podstawie kryteriów językowych.

 

Kolebka Celtów – skąd przybyli?

Najstarszym odkrytym rejonem skąd wyszli Celtowie, są południowe Niemcy i zbiorowisko kurhanów odkopanych tam między Renem i Lasem Czeskim. Rejon ten w połowie II tysiąclecia p.n.e. zasiedlali tzw. Protoceltowie, sąsiadujący z Protoilirami. W latach 1800-1600 p.n.e. czyli w epoce brązu, strefa tych kurhanów rozciągała się już dalej ku zachodowi, sięgając za Ren, obejmując m.in. Burgundię, Alzację i Lotaryngię. Znaleziska wydobyte z kurhanów świadczą, iż ludzie ci byli wojowniczy. Kultura ta była też spokrewniona z kulturami Europy Środkowej, a więc również ówczesnymi mieszkańcami przyszłych ziem polskich.

Około 1000 r. p.n.e. obrządki pogrzebowe z pochówków popielnicowych zmieniono jednak częściowo na pochówki szkieletowe, rezygnując w niektórych rejonach Europy z usypywania kurhanów. Od roku 800 p.n.e. nastąpiła też zmiana z epoki brązu na epokę żelaza w Europie. Arystokracja plemienna zwykle jednak nadal była grzebana w kurhanach, z bardzo bogatym wyposażeniem grobowym (np. groby pod Heuneburgiem i Aspergiem).

W drugim okresie epoki żelaza zwanym lateńskim (ok. 450 r. p.n.e. do pocz. n.e.) europejska dominacja Celtów osiągnęła swoje apogeum. Celtowie zajmowali niemal całą Europę i silnie oddziaływali na inne ludy Europy Środkowej i Zachodniej (np. stanowisko archeologiczne w La Tène w Szwajcarii).

 

Celtowie jako odrębny lud uformowali się w VI w. p.n.e. i zaczęli wtedy swoją maksymalną ekspansję

Celtowie zwani też Galowie lub Galatowie zamieszkiwali wtedy na obszarze rozciągającym się od Szampanii, przez Bawarię, do północno-zachodniej Austrii. Historycy i archeologowie dosyć dobrze prześledzili już ekspansję Celtów na terytorium Niemiec i Francji. Umożliwiły to nie tylko odkrycia pozostałości skrytych w ziemi, ale też badanie przetrwałych do dzisiaj nazw geograficznych. Ustalono na przykład, że między miejscowością Werra, a północnymi rejonami Alp Szwajcarskich pozostało po nich wiele nazw rzek.

Celtowie przemieścili się stąd jednak w kierunku Masywu Centralnego, gdzie pozostały po nich są nazwy geograficzne zakończone na „-dur”. Następnie powędrowali na południe, pozostawiając tu nazwy kończące się na „-isla”. Odkryto też, że już w epoce rzymskiej to właśnie oni zajęli całą Francję, o czym świadczą m.in. nazwy geograficzne kończące się na „-acum”. Rzymianie nazywali ich właśnie Galowie lub Galatowie. Dotarli także na wyspy dzisiejszej Wielkiej Brytanii, gdzie nazywano ich Druidzi lub Piktowie. Archeolodzy twierdzą też obecnie, że dotarli również w dorzecze rzek Cisy, Dniestru, Bugu, Prypeci, Dniepru, a nawet na Krym, ponieważ znaleziono tam kopalne i inne ślady celtyckiego pochodzenia.

krzyże celtów

Celtowie dotarli również na terytorium Polski

Miało to miejsce w drugiej połowie V w. p.n.e. na terenie obecnego Dolnego Śląska. W IV wieku p.n.e. Celtowie/Galowie/Galatowie dotarli też na Górny Śląsk i na ziemie Małopolski. Najstarsze pozostałości po ich osadnictwie w tych rejonach stanowią wykopaliska archeologiczne zlokalizowane m.in. w rejonie Góry Ślęży i na Płaskowyżu Głubczyckim (Nowa Cerkwia i Kietz) oraz w okolicach Krakowa w Małopolsce. Przypuszcza się, że pierwsza faza ekspansji Celtów na niektóre tereny obecnej Polski mogła mieć związek z Bojami i Bursztynowym Szlakiem.

Późniejsza ekspansja osadnictwa Galów miała miejsce w III-II w. p.n.e. i prawdopodobnie wiązała się ekspansją żup solnych. Świadczą o tym ślady ich osadnictwa odnalezione Górach Słonych, w okolicach Sanoka, w Małopolsce i na Kujawach. Celtowie nadal monitorowali też handel bursztynem (potwierdza to np. znalezisko magazynu ok. 1500 kg bursztynu we Wrocławiu-Partynicach). Celtowie na ziemiach polskich prowadzili też normalną działalność polityczną i ekonomiczną, w rezultacie, czego wykształciła się kultura przeworska (Związek Lugijski). Ślady Celtów odkryto też w Kaliskiem i na terenach Kujaw.

Wiadomo też, że przynajmniej w Małopolsce, na Kujawach i w Kaliskiem Celtowie bili własną monetę. Były to w ogóle pierwsze monety, jakie kiedykolwiek były emitowane na ziemiach polskich. Grupy te miały, więc wysoki poziom gospodarczo-ekonomiczny. W ostatnich latach budując, nowe autostrady odkryto też nowe stanowiska osadnicze (m.in. dużą osadę w Podłężu koło Krakowa) i wiele zabytków dowodzących kontaktów z grupami innych Celtów, m.in. ze Słowenii (np. miecz z Aleksandrowic).

Jakie odłamy Celtów zamieszkiwały Polskę?

Tacyt z Germanii historycznie klasyfikuje tak sporą część ludów zamieszkujących tereny obecnej Polski, zaliczając do nich np. Anartów i ich część, czyli Anartofracti, górskie plemiona celtyckie pozostające w sporej niezależności od ówczesnego Imperium rzymskiego.

Upadek potęgi i kultury Celtów

Celtowie/Galowie/Galatowie zderzyli się w pewnym momencie z migrującymi ze wschodu Scytami, w wyniku czego zaczęły się tworzyć mieszane celto-scytyjskie grupy kulturowo-etniczne. Dzieła zniszczenia Celtów dokonali też starożytni Rzymianie, mimo że wcześniej Gallowie skutecznie ich atakowali (m.in. najazd Gallów na Rzym w 390 r. p.n.e.). Zaczęło się to od rzymskiego podboju Galii Przedalpejskiej i klęski pod Telamonem w 225 r. p.n.e., natomiast zakończyło się zdobyciem ośrodka władzy Bojów na terenie obecnej Bolonii w 192 r. p.n.e.

celt postać z drewna

Tak Rzymianie opanowali północną część Półwyspu Apenińskiego, co umożliwiło im kolejne podboje w Galii i Hiszpanii. W 133 r. p.n.e. zdobyli więc Numancję, a w 124 r. p.n.e. Południową Galię (obecna Prowansja) i stworzyli na tych terenach prowincję rzymską Galię Narbońską. Pozostały obszar celtowskiej Galii zdobył i opanował Juliusz Cezar w latach 58-51 p.n.e. Historycy uważają, że do upadku Celtów w znacznym stopniu przyczynili się Germanie, napierający z północy co najmniej od końca II w. p.n.e. na ludy celtyckie zamieszkujące obszar środkowo-niemiecki, a w I w. p.n.e. również na celtyckich Helwetów zamieszkujących tereny dzisiejszej Szwajcarii. W następnych latach (55-54 p.n.e.) Juliusz Cezar próbował pokonać Celtów zamieszkujących Wyspy Brytyjskie.

Dzieło to kontynuował, cesarz Klaudiusz w 43 r. p.n.e. Rzymianom nigdy nie udało się jednak opanować całych Wysp Brytyjskich (niepodległa pozostała m.in. Irlandia). Celtowie zwani w Brytanii Druidami i Piktami stale próbowali odzyskać zagrabione przez Rzymian ziemie. Dlatego, aby je chronić, Rzymianie w latach 121-129 p.n.e. zbudowali słynny wał/mur Hadriana, a później w 142 r. p.n.e. wał Antonina. Po upadku cesarstwa rzymskiego ziemie te w V-VI w. opanowało celtyckie plemię Brytów, które z brytyjskiej Kornwalii wypierali germańscy Anglowie i Sasi. Migracja ta stanowiła ostatni etap ekspansji ludów celtyckich, po którym przynależność do celtyckości stopniowo zanikła.

 

Współcześnie do przynależności do ludów celtyckich przyznają się takie narody, jak: Irlandczycy, Szkoci, a także Walijczycy i Bretończycy, oraz nieduża społeczność mieszkająca na północy Hiszpanii w prowincjach Galicja i Asturia i wielu Portugalczyków.

Dlaczego Celtowie musieli upaść?

Celtowie/Galowie/Galatowie osiągnęli co prawda wysoki poziom rozwoju gospodarczo-politycznego i kulturalno-społecznego, nigdy jednak nie udało im się stworzyć jednolitego i mocnego państwa. Tworzyli jedynie różne większe czy mniejsze plemiona i ludy. Dlatego w pierwszych dwóch wiekach naszej ery Celtowie do reszty utracili niezależność. Podbojom nie uległy jedynie północne rejony Wielkiej Brytanii i cała Irlandia, zamieszkiwane przez Celtów i Piktów, zwanych tu też Druidami. Upadek cesarstwa rzymskiego spowodował, co prawda w Europie pewien powrót do korzeni celtyckich wśród Germanów, Bałtów i Słowian, jednak już nie na tak dużą skalę. Ponowne odrodzenie kultury celtyckiej odnotowano także w V w. w Irlandii i Szkocji, gdy zaczęła tam docierać chrześcijaństwo, oraz w drugiej poł. XIX w.