Zwierzęta pustyni potrafią żyć w miejscach z bardzo małą ilością opadów. Spotkamy tam wielbłądy, fenki, antylopy, gryzonie, jaszczurki, węże, skorpiony i liczne owady. Każdy gatunek inaczej radzi sobie z upałem oraz niedoborem wody.
Jednak pustynia nie zawsze jest gorąca i piaszczysta. Istnieją pustynie kamieniste, żwirowe, słone, a nawet lodowe. Wspólną cechą jest niewielka ilość opadów.
Dlatego większość pustynnych zwierząt unika największego skwaru. Przebywa w norach, odpoczywa w cieniu lub jest aktywna nocą. Organizm ogranicza też utratę wody.
Jakie warunki panują na pustyni?
Na gorących pustyniach dzień bywa bardzo ciepły, a noc chłodna. Mała wilgotność sprzyja szybkiemu parowaniu. Woda pojawia się rzadko i często tylko na krótko.
Ponadto roślinność jest rozproszona. Zwierzęta muszą pokonywać duże odległości między miejscami żerowania. Część gatunków korzysta z okresowych rzek i oaz.
Pustynia jest jednym z wielu biomów. Inne środowiska przedstawia artykuł co to jest biom.
Jakie zwierzęta żyją na pustyni?
Z kolei fauna pustyń jest różnorodna. Skład gatunkowy zależy od kontynentu, temperatury oraz rodzaju podłoża.
Ssaki pustynne
- Wielbłądy dobrze znoszą utratę wody i wysoką temperaturę.
- Fenki są małymi lisami o bardzo dużych uszach.
- Oryksy potrafią długo funkcjonować bez bezpośredniego picia.
- Skoczki pustynne zdobywają znaczną część wody z pożywienia.
- Gazele przemieszczają się między rozproszonymi żerowiskami.
- Osły afrykańskie wytrzymują trudne warunki suchych obszarów.
Jednak nie wszystkie pustynne ssaki występują w Afryce. W Ameryce żyją między innymi szczuroskoczki i kojoty. Australię zamieszkują torbacze przystosowane do suchych terenów.
Więcej gatunków z tego kontynentu przedstawia artykuł zwierzęta Afryki.
Gady żyjące na pustyni
Natomiast jaszczurki i węże dobrze radzą sobie w suchym klimacie. Ich skóra ogranicza utratę wody. Wiele gatunków chowa się pod ziemią albo między skałami.
- warany pustynne,
- agamy i frynosomy,
- gekony pustynne,
- żmije piaskowe,
- grzechotniki,
- żółwie pustynne.
Niektóre jaszczurki unoszą kolejno kończyny nad gorącym piaskiem. Węże mogą poruszać się bokiem. Taki ruch ogranicza kontakt ciała z rozgrzanym podłożem.
Skorpiony, owady i inne bezkręgowce
Z kolei skorpiony spędzają dzień w norach lub szczelinach. Na polowanie wychodzą zwykle po zmroku. Potrafią długo czekać na zdobycz i oszczędnie gospodarować energią.
Chrząszcze, mrówki i termity wykorzystują krótkie okresy wilgoci. Niektóre owady zbierają krople rosy lub mgły. Pająki kryją się pod kamieniami i polują nocą.
Więcej informacji o tych pajęczakach zawiera artykuł skorpiony, gatunki i występowanie.
Ptaki pustyni
Ponadto na pustyniach żyją także ptaki. Dropy, stepówki, sowy i ptaki drapieżne potrafią korzystać z rozproszonych źródeł pokarmu. Niektóre przelatują wiele kilometrów do wodopoju.
Jasne upierzenie może odbijać część promieniowania. Ptaki odpoczywają też w cieniu. Aktywność przenoszą na chłodniejsze godziny poranka i wieczoru.
Jak zwierzęta przeżywają na pustyni bez wody?
Jednak zwierzęta pustyni nie żyją całkowicie bez wody. Zdobywają ją jednak na kilka sposobów. Piją podczas rzadkich opadów albo przy wodopojach. Pobierają też wilgoć z roślin i upolowanych zwierząt.
Co więcej, organizm może wytwarzać wodę podczas przetwarzania składników pokarmowych. Małe gryzonie wykorzystują ten mechanizm bardzo skutecznie. Żywią się suchymi nasionami, a mimo to rzadko piją.
Dzięki temu nerki pustynnych ssaków silnie zagęszczają mocz. Zwierzęta wydalają też suche odchody. Ograniczają w ten sposób utratę płynów.
Ponadto niektóre gatunki tolerują większe odwodnienie niż zwierzęta z wilgotnych środowisk. Potrafią również szybko uzupełnić płyny, gdy dotrą do wody.
Czy wielbłąd przechowuje wodę w garbie?
Nie. Garb wielbłąda zawiera przede wszystkim tłuszcz. Jest on zapasem energii na czas niedoboru pokarmu. Skupienie tłuszczu w jednym miejscu ogranicza jego warstwę na reszcie ciała.
Dlatego wielbłąd oszczędza wodę dzięki całemu zestawowi cech. Ma wydajne nerki, oddaje suchy kał i dobrze znosi wahania temperatury ciała. Potrafi też szybko wypić dużą ilość wody.
Długie rzęsy i zamykane nozdrza chronią przed piaskiem. Szerokie stopy ułatwiają poruszanie się po miękkim podłożu.
Dlaczego pustynne zwierzęta są aktywne nocą?
Nocą temperatura spada, a dodatkowo parowanie jest mniejsze. Zwierzę traci wtedy mniej wody. Nie musi też zużywać tyle energii na chłodzenie ciała.
Fenki, gryzonie, skorpiony i liczne gady wychodzą po zachodzie słońca. W dzień ukrywają się w norach. Temperatura pod ziemią jest bardziej stabilna.
Jednak nie wszystkie gatunki są nocne. Zwierzęta aktywne za dnia korzystają z cienia. Mogą też ograniczać ruch podczas najgorętszych godzin.
Jak budowa ciała pomaga przetrwać upał?
Duże uszy fenka oddają nadmiar ciepła. Jasne futro odbija część promieniowania i maskuje zwierzę na piasku. Owłosione podeszwy łap chronią przed gorącym podłożem.
Ponadto długie kończyny zwiększają odległość ciała od rozgrzanej ziemi. Smukła sylwetka ułatwia oddawanie ciepła. Gruba skóra albo łuski zmniejszają utratę wody.
Z kolei niektóre gatunki potrafią podnosić temperaturę ciała. Dzięki temu później rozpoczynają intensywne chłodzenie. Jest to korzystne tam, gdzie każda kropla wody ma znaczenie.
Co jedzą zwierzęta pustyni?
Roślinożercy jedzą suche trawy, nasiona, liście i pędy krzewów. Niektóre gatunki potrafią zjadać rośliny słone albo kolczaste. Drapieżniki polują na gryzonie, jaszczurki, ptaki i owady.
Przykładowy łańcuch może wyglądać następująco:
- nasiona, skoczek pustynny, wąż,
- roślina pustynna, owad, jaszczurka, ptak drapieżny,
- krzew, gazela, duży drapieżnik.
Natomiast padlinożercy wykorzystują martwe zwierzęta. Rozkład zachodzi wolniej niż w wilgotnym środowisku. Nadal jest jednak ważną częścią obiegu materii.
Czy na wszystkich pustyniach żyją te same gatunki?
Nie. Co więcej, Sahara ma inną faunę niż pustynie Australii czy Ameryki. Różnią się temperaturą, roślinnością, podłożem i historią geologiczną.
Na Saharze żyją fenki, wielbłądy jednogarbne, oryksy i żmije rogate. Na pustyniach Ameryki spotkamy grzechotniki, kojoty oraz szczuroskoczki. W Australii występują liczne gady i torbacze.
Ponadto pustynie chłodne mają własnych mieszkańców. Zwierzęta muszą tam znosić nie tylko suszę, lecz także mróz.
Zwierzęta pustyni, najważniejsze informacje
- Unikają upału dzięki nocnej aktywności i norom.
- Pobierają wodę z pokarmu oraz procesów metabolicznych.
- Ograniczają utratę płynów podczas wydalania.
- Mają cechy chroniące przed gorącym piaskiem i słońcem.
- Gatunki pustynne różnią się na poszczególnych kontynentach.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie zwierzęta żyją na Saharze?
Na Saharze żyją między innymi fenki, oryksy, gazele, wielbłądy, skoczki, warany, węże i skorpiony.
Skąd zwierzęta pustyni biorą wodę?
Piją przy wodopojach, pobierają wilgoć z pokarmu i wykorzystują wodę powstającą w organizmie.
Czy wielbłąd ma wodę w garbie?
Nie. W garbie znajduje się głównie tłuszcz, który stanowi zapas energii.
Dlaczego zwierzęta pustynne chowają się w norach?
Pod ziemią jest chłodniej, a temperatura zmienia się wolniej. Nora ogranicza też utratę wody.
Źródła
- Zintegrowana Platforma Edukacyjna, materiały o pustyniach i strefach krajobrazowych.
- Encyclopaedia Britannica, materiały o pustyniach i przystosowaniach zwierząt.
- San Diego Zoo Wildlife Alliance, materiały edukacyjne o zwierzętach pustynnych.
