Łowiectwo w Polsce: cele, zasady i tradycje

Łowiectwo to według polskiego prawa ochrona zwierząt łownych i gospodarowanie ich zasobami. Obejmuje więc nie tylko polowanie, ale też dokarmianie zwierząt, liczenie ich populacji i ograniczanie szkód w uprawach. Zasady określa ustawa Prawo łowieckie z 13 października 1995 roku. W tym artykule wyjaśniamy, jak działa łowiectwo w Polsce, czym różni się od kłusownictwa i skąd wzięły się jego tradycje.

Co to jest łowiectwo?

Ustawa traktuje łowiectwo jako element ochrony środowiska przyrodniczego. W praktyce chodzi o utrzymanie liczebności zwierząt na poziomie, który nie szkodzi lasom ani polom. Dawniej tę rolę pełniły duże drapieżniki, takie jak wilki i rysie. Obecnie w wielu regionach jest ich za mało, dlatego część zadań przejęli myśliwi.

Polować wolno tylko na zwierzęta z listy gatunków łownych i wyłącznie w wyznaczonych okresach. Należą do nich między innymi jeleń, sarna, dzik, lis i niektóre kaczki. Zwierzęta chronione, na przykład wilk, ryś czy żubr, nie są zwierzyną łowną. Więcej o nich przeczytasz w tekście jakie zwierzęta są pod ochroną w Polsce.

Jakie są cele łowiectwa?

Prawo łowieckie wymienia kilka celów. Najważniejsze z nich to:

ochrona i zachowanie różnorodności dzikich zwierząt;
poprawa kondycji populacji, na przykład przez odstrzał osobników chorych i słabych;
ochrona upraw i lasów przed nadmiernymi szkodami;
współpraca z rolnikami, w tym wypłata odszkodowań za szkody wyrządzone przez dziki, jelenie i sarny;
pielęgnowanie tradycji i kultury łowieckiej.

Łowiectwo budzi jednak spory. Przeciwnicy wskazują na cierpienie zwierząt, ryzyko wypadków i polowania dla trofeów. Zwolennicy podkreślają z kolei, że bez regulacji liczebności rosną szkody w uprawach i liczba kolizji drogowych z udziałem zwierząt.

Łowiectwo: poroża jeleni i łopaty danieli ułożone na skórze zwierzęcia

Poroża jeleni i łopaty danieli, czyli typowe trofea łowieckie.

Jak zorganizowane jest łowiectwo w Polsce?

Cały kraj podzielono na obwody łowieckie. Większość z nich dzierżawią koła łowieckie, czyli stowarzyszenia myśliwych. Pozostałe obwody prowadzą Lasy Państwowe w ośrodkach hodowli zwierzyny. Każdy obwód ma roczny plan łowiecki, który określa, ile zwierząt danego gatunku wolno pozyskać.

Myśliwi należą do Polskiego Związku Łowieckiego. Aby polować, trzeba zdać egzamin, uzyskać pozwolenie na broń i odbyć staż. Ponadto myśliwy musi mieć ważne ubezpieczenie oraz upoważnienie do wykonywania polowania indywidualnego lub zaproszenie na polowanie zbiorowe.

Jakie są rodzaje polowań?

Najczęściej spotyka się polowanie indywidualne z ambony lub z podchodu oraz polowania zbiorowe, czyli pędzenia. W tych drugich naganiacze i psy płoszą zwierzynę w stronę linii myśliwych. Szczegółowy opis rodzajów polowań zawiera nasz artykuł o myślistwie, a o psach pracujących w łowisku piszemy w tekście rasy psów myśliwskich.

Czym kłusownictwo różni się od łowiectwa?

Kłusownictwo to nielegalne pozyskiwanie zwierząt. Chodzi na przykład o polowanie bez uprawnień, w okresie ochronnym albo na gatunki chronione. Kłusownikami są również osoby zastawiające wnyki, sidła i inne pułapki. Takie urządzenia zabijają zwierzęta w okrutny sposób i nie wybierają ofiar.

Za kłusownictwo grozi kara pozbawienia wolności do pięciu lat. Sąd może dodatkowo orzec przepadek broni, pojazdu i upolowanych zwierząt. Łowiectwo natomiast działa w granicach prawa, według planów i pod nadzorem państwa.

Jaka jest historia łowiectwa?

Polowanie towarzyszy ludziom od zarania dziejów. Pierwsi łowcy zdobywali mięso, skóry i kości na narzędzia. W starożytności myślistwo stało się także rozrywką elit. Grecy czcili Artemidę, a Rzymianie Dianę, czyli boginię łowów i opiekunkę dzikich zwierząt.

Marmurowy posąg Diany, rzymskiej bogini łowów, sięgającej po strzałę.

W średniowiecznej Polsce prawo polowania na grubego zwierza należało głównie do władców i możnych. Z tego okresu pochodzą tak zwane regale łowieckie, czyli wyłączne prawo księcia do polowania na wybrane gatunki. Ważną rolę odgrywało też sokolnictwo, czyli polowanie z ptakami drapieżnymi. Dziś jest ono wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO, a od 2016 roku obejmuje także polską tradycję sokolniczą.

Łowiectwo z ptakiem: sokół z rozpostartymi skrzydłami siada na skórzanej rękawicy sokolnika

Sokół ląduje na skórzanej rękawicy sokolnika.

Jakie tradycje ma łowiectwo w Polsce?

Polskie łowiectwo ma bogaty język i obyczaje. Myśliwi mówią na przykład „farba” zamiast krew, a „świece” zamiast oczy. Po polowaniu zbiorowym odbywa się pokot, czyli uroczyste ułożenie upolowanej zwierzyny przy ognisku. Najważniejszym świętem jest dzień świętego Huberta, patrona myśliwych, obchodzony 3 listopada. Więcej o tym zwyczaju przeczytasz w artykule o polowaniu hubertowskim.

Pełny tekst ustawy jest dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych Sejmu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy łowiectwo jest potrzebne?

Zdania są podzielone. Myśliwi i leśnicy uważają, że bez odstrzału dzików i jeleni szkody w uprawach i lasach byłyby znacznie większe. Z kolei część przyrodników wskazuje, że lepszym rozwiązaniem jest ochrona dużych drapieżników.

Kto może zostać myśliwym w Polsce?

Myśliwym może zostać pełnoletnia osoba, która odbędzie szkolenie, zda egzamin przed komisją Polskiego Związku Łowieckiego i uzyska pozwolenie na broń myśliwską.

Kiedy jest sezon polowań?

Nie ma jednego sezonu. Każdy gatunek łowny ma własny okres polowań, który określa rozporządzenie ministra. Na przykład na młode dziki wolno polować przez cały rok, natomiast na zające tylko późną jesienią.

Czym jest ambona myśliwska?

To podwyższone stanowisko, najczęściej drewniane, z którego myśliwy obserwuje zwierzęta. Wysokość poprawia widoczność i bezpieczeństwo strzału, ponieważ kula trafia w ziemię.