Latolistek cytrynek (Gonepteryx rhamni) to jeden z pierwszych motyli, które widzimy wiosną. Często lata już w marcu, a w ciepłe dni nawet w lutym. Dzieje się tak, ponieważ zimuje jako dorosły motyl i budzi się przy pierwszym ociepleniu. Cytrynek żyje też wyjątkowo długo jak na motyla, bo prawie rok. W tym artykule opisujemy jego wygląd, występowanie, rozwój i najciekawsze zwyczaje.
Złożone skrzydła cytrynka przypominają kształtem liść
Jak wygląda latolistek cytrynek?
Cytrynek należy do rodziny bielinkowatych. Rozpiętość jego skrzydeł wynosi zwykle około 5 do 6 cm. Skrzydła mają charakterystyczny kształt, z ostrym wierzchołkiem na przednim skrzydle i małym ząbkiem na tylnym. Na środku każdego skrzydła widać niewielką pomarańczową kropkę.
- Samiec ma intensywnie cytrynowożółte skrzydła.
- Samica ma skrzydła bladozielonkawe, niemal białe.
- Spód skrzydeł jest jaśniejszy i ma wyraźne żyłki.
Motyl zawsze siada ze złożonymi skrzydłami. Wtedy ich kształt i żyłkowanie przypominają liść, dlatego cytrynek dobrze maskuje się wśród roślin. Z tego powodu samicę łatwo pomylić z bielinkiem, na przykład z gatunkiem bielinek kapustnik. Bielinki mają jednak czarne plamki na skrzydłach.
Z jakim motylem można pomylić cytrynka?
Podobne ubarwienie mają także szlaczkonie. Szlaczkoń ma jednak zaokrąglone skrzydła, czarną kropkę na przednim skrzydle i srebrzystą plamkę w czerwonej obwódce na tylnym. Ponadto u wielu szlaczkoni wierzch skrzydeł ma ciemne obrzeżenie.
Szlaczkoń ma czarną kropkę na przednim skrzydle, dlatego łatwo odróżnić go od cytrynka
Gdzie występuje latolistek cytrynek?
Gatunek zamieszkuje prawie całą Europę, północną Afrykę oraz zachodnią i środkową Azję. W Polsce jest pospolity w całym kraju. Najczęściej spotkasz go na skrajach lasów, polanach, w zaroślach, parkach i ogrodach. Ważne jest przede wszystkim to, aby w pobliżu rosły rośliny żywicielskie gąsienic.
Dorosłe motyle piją nektar z kwiatów. Wiosną odwiedzają podbiał, mniszek, wierzby i fiołki. Z kolei latem i jesienią chętnie siadają na ostach, chabrach i lucernie.
Jak przebiega rozwój cytrynka?
Latolistek cytrynek ma w Polsce jedno pokolenie w roku. Rozwój zaczyna się wiosną, gdy zimujące motyle łączą się w pary.
- W kwietniu i maju samica składa jaja pojedynczo na pąkach i młodych liściach.
- Po około tygodniu lub dwóch wylęgają się zielone gąsienice.
- Gąsienice żerują przez kilka tygodni, a następnie przepoczwarczają się na roślinie.
- Stadium poczwarki trwa około dwóch tygodni.
- Nowe motyle pojawiają się zwykle w lipcu.
Samica składa wydłużone jaja pojedynczo na pąkach i liściach
Gąsienice jedzą wyłącznie liście dwóch krzewów: szakłaka pospolitego i kruszyny pospolitej. Dlatego bez tych roślin cytrynek nie przetrwa. Zielona gąsienica leży wzdłuż nerwu liścia, przez co trudno ją zauważyć. Więcej o kolejnych stadiach przeczytasz w artykule cykl życiowy motyla.
Zielona gąsienica świetnie maskuje się na liściu rośliny żywicielskiej
Młody motyl opuszcza poczwarkę i rozprostowuje skrzydła
Dlaczego latolistek cytrynek żyje tak długo?
Większość motyli żyje kilka tygodni. Natomiast latolistek cytrynek może żyć nawet do 12 miesięcy. Przez dużą część tego czasu motyl odpoczywa i oszczędza energię.
- Latem, w czasie upałów, część motyli zapada w letni spoczynek, czyli estywację.
- Jesienią cytrynki szukają kryjówek na zimę.
- Zimują jako dorosłe motyle, zwykle wśród bluszczu, jeżyn i gęstych krzewów.
- Wiosną budzą się, odbywają gody i składają jaja, a następnie giną.
Co ciekawe, cytrynek zimuje odsłonięty, bez dziupli i bez kokonu. Mróz znosi dzięki substancjom w płynach ciała, które działają jak naturalny płyn przeciw zamarzaniu. Dzięki temu motyl przeżywa nawet silne mrozy. Więcej informacji o tym gatunku podaje brytyjska organizacja Butterfly Conservation.
Jak wyglądają gody cytrynków?
Gody odbywają się wiosną, najczęściej w kwietniu. Samiec podąża za samicą, a para wykonuje w powietrzu długi, falujący lot. Czasem za jedną samicą leci kilku samców. Następnie motyle siadają na roślinie i dochodzi do kopulacji. Po godach samce wkrótce giną. Z kolei samice jeszcze przez kilka tygodni szukają szakłaka i kruszyny, aby złożyć jaja.
Jak pomóc cytrynkom w ogrodzie?
Najprościej posadzić kruszynę albo szakłak. Oba krzewy są rodzime i dobrze rosną w żywopłotach. Poza tym warto zostawić kąt z bluszczem i jeżynami, gdzie motyle mogą przezimować. Wiosną przydadzą się też wcześnie kwitnące rośliny miododajne. Unikaj również oprysków, które szkodzą motylom. Sposoby na naturalną ochronę roślin opisuje serwis Dobre Rady Babuni. Ciekawy jest też inny polski motyl, czyli niepylak apollo.
Najczęściej zadawane pytania
Ile żyje latolistek cytrynek?
Dorosły motyl żyje zwykle od lipca do wiosny następnego roku, czyli nawet do 12 miesięcy.
Czy cytrynek jest pod ochroną?
Nie, w Polsce to gatunek pospolity i nie podlega ochronie gatunkowej.
Czym różni się samiec od samicy?
Samiec ma intensywnie żółte skrzydła. Natomiast samica jest bladozielonkawa, niemal biała.
Czy skrzydła cytrynka pachną cytryną?
Nazwa gatunku pochodzi od koloru skrzydeł. Podobno skrzydła mają też delikatny cytrynowy zapach, jednak trudno to potwierdzić.
Powiązane wpisy:
Rusałka admirał: wygląd, pokarm i wędrówki motyla
Paź królowej (Papilio machaon): wygląd, rozwój i pokarm
Niepylak apollo: wygląd, występowanie i ochrona motyla
Motyle egzotyczne: gatunki, wygląd i ciekawostki
Kaczka mandarynka (Aix galericulata): wygląd, występowanie i lęgi
Bielinek kapustnik: wygląd, rozwój i ochrona warzyw
