Kierunki chowu zwierząt gospodarskich określają, po co rolnik utrzymuje dane zwierzęta i w jaki sposób to robi. Krowy mogą dawać głównie mleko albo mięso, owce wełnę, mleko lub jagnięcinę, a kury jaja albo tuszki. Z kolei system chowu decyduje o tym, czy zwierzęta pasą się na łąkach, czy przebywają w budynkach. Poniżej znajdziesz najważniejsze pojęcia, systemy i kierunki użytkowania wyjaśnione krok po kroku.
Czym różni się chów od hodowli zwierząt?
Oba słowa często występują zamiennie, jednak w zootechnice oznaczają co innego. Chów to codzienne utrzymanie zwierząt, czyli żywienie, pielęgnacja, opieka i warunki bytowe. Jego celem jest przede wszystkim uzyskanie produktów, takich jak mleko, mięso, jaja czy wełna.
Hodowla to natomiast pojęcie węższe. Obejmuje działania, które poprawiają cechy dziedziczne zwierząt, na przykład dobór rodziców, ocenę wartości użytkowej i prowadzenie ksiąg hodowlanych. Dzięki hodowli powstają rasy i linie o określonej użytkowości.
Jakie zwierzęta zaliczamy do gospodarskich?
Do zwierząt gospodarskich należą przede wszystkim gatunki, które człowiek utrzymuje dla produktów lub pracy:
- bydło domowe, czyli krowy, buhaje i opasy,
- świnie, określane jako trzoda chlewna,
- owce i kozy,
- konie, osły i muły,
- drób: kury, indyki, kaczki, gęsi i perlice,
- króliki oraz zwierzęta futerkowe, na przykład nutrie.
W innych regionach świata ważną rolę odgrywają również wielbłądy, jaki, lamy, alpaki i renifery. Ich rozmieszczenie wynika zwłaszcza z klimatu i tradycji danego regionu.
Nutria, gatunek dawniej utrzymywany na fermach dla futra i mięsa
Jakie są kierunki chowu zwierząt gospodarskich?
Kierunek chowu, nazywany też kierunkiem użytkowania, wskazuje główny produkt. Dla każdego gatunku wygląda to nieco inaczej. Ponadto wiele ras łączy dwa kierunki, co daje rolnikowi większą elastyczność.
Kierunki chowu zwierząt gospodarskich: bydło
- kierunek mleczny, na przykład rasa holsztyńsko-fryzyjska,
- kierunek mięsny, na przykład rasy limousine, charolaise czy hereford,
- kierunek mięsno-mleczny (dwukierunkowy), na przykład simentaler.
W Polsce dominuje chów bydła mlecznego. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule o krowach mlecznych i ich hodowli.
Kierunki chowu zwierząt gospodarskich: świnie
Współczesny chów świń ma przede wszystkim kierunek mięsny. Dawniej popularne były również świnie typu tłuszczowego, jednak zmiana diety konsumentów sprawiła, że hodowcy wybierają rasy chude i szybko rosnące. Jeśli rozważasz kilka świń w gospodarstwie, zajrzyj do tekstu czy można hodować świnie.
Prosięta w kojcu, przykład chowu trzody chlewnej
Kierunki chowu zwierząt gospodarskich: owce i kozy
Owce utrzymuje się w kierunku wełnistym, mięsnym, mlecznym lub kożuchowym. W Polsce największe znaczenie ma dziś chów mięsny, czyli produkcja jagniąt. Kozy z kolei to głównie kierunek mleczny, choć istnieją też rasy mięsne i puchowe.
Wypas owiec na górskiej hali, tradycyjny system chowu
Kierunki chowu zwierząt gospodarskich: drób
U kur wyróżnia się kierunek nieśny, mięsny (brojlery) i ogólnoużytkowy. Podobnie jest u kaczek i gęsi, które utrzymuje się głównie na mięso, a także na pierze. Przykładem rasy mięsnej są kaczki Pekin. Polska należy przy tym do największych producentów mięsa drobiowego w Unii Europejskiej.
Kury nioski w kurniku, przykład chowu w budynku
Zwierzęta futerkowe
Na fermach utrzymywano między innymi norki, lisy, szynszyle i nutrie. Jednak w 2025 roku Polska przyjęła ustawę zakazującą chowu zwierząt na futra. Fermy mają zakończyć działalność najpóźniej w 2033 roku.
Od czego zależą kierunki chowu zwierząt gospodarskich?
Na to, gdzie i jakie zwierzęta się utrzymuje, wpływają trzy grupy czynników:
- przyrodnicze, czyli klimat, ukształtowanie terenu i dostępność pastwisk,
- ekonomiczne, czyli wielkość gospodarstwa, kapitał, technologia oraz rynek zbytu,
- kulturowe i religijne, na przykład brak chowu świń w wielu krajach muzułmańskich.
Dlatego lamy i alpaki spotkamy głównie w Andach, a wielbłądy na pustyniach Afryki i Azji.
Jakie są systemy chowu zwierząt gospodarskich?
System chowu opisuje sposób utrzymania zwierząt. Najczęściej wyróżnia się pięć systemów:
- pasterstwo koczownicze: pasterze wędrują ze stadami w poszukiwaniu paszy, na przykład w Mongolii i części Afryki,
- pasterstwo sezonowe (transhumancja): latem stada pasą się na górskich halach, a zimą wracają do gospodarstw, jak podczas redyku owiec w Tatrach,
- chów pastwiskowy: zwierzęta przebywają na stałych, ogrodzonych pastwiskach, co typowe jest dla Australii, Nowej Zelandii i obu Ameryk,
- chów pastwiskowo-oborowy: latem wypas, a zimą obora i pasza z własnego gospodarstwa,
- chów alkierzowy, czyli bezwybiegowy: zwierzęta stale przebywają w budynkach, a karmienie i pojenie są w dużym stopniu zmechanizowane.
Czym różni się chów ekstensywny od intensywnego?
Chów ekstensywny opiera się na naturalnych pastwiskach i małych nakładach. Zwierzęta rosną wolniej, jednak koszty są niskie. Chów intensywny wymaga natomiast dużych nakładów na budynki, paszę i technologię, ale daje wysoką wydajność. W efekcie wymaga też szczególnej dbałości o dobrostan, na przykład o właściwe oświetlenie, wentylację i przestrzeń. Przykładem są dobrze urządzone kurniki, które opisujemy w poradniku jak urządzić kurnik dla kur.
Dlaczego chów zwierząt ma znaczenie dla rolnictwa?
Zwierzęta dostarczają żywności o wysokiej wartości odżywczej, a także wełny, skór i nawozu naturalnego. Poza tym przetwarzają trawy i produkty uboczne, których człowiek nie może zjeść. W krajach rozwijających się stado bywa ponadto główną formą oszczędności rodziny. Organizacja FAO opisuje te zależności na stronie poświęconej produkcji zwierzęcej.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są główne kierunki chowu zwierząt gospodarskich w Polsce?
Najważniejsze są chów bydła mlecznego, świń w kierunku mięsnym oraz drobiu mięsnego i nieśnego. Mniejsze znaczenie mają owce, kozy i konie.
Co to jest chów alkierzowy?
To system, w którym zwierzęta przez cały rok przebywają w budynkach, bez wypasu na pastwisku.
Czy chów i hodowla to to samo?
Nie. Chów oznacza utrzymanie zwierząt, natomiast hodowla obejmuje doskonalenie ich cech dziedzicznych.
Jaki kierunek chowu bydła wybrać?
Zależy to od wielkości gospodarstwa i rynku zbytu. Kierunek mleczny wymaga codziennego doju i dużych nakładów, z kolei bydło mięsne dobrze wykorzystuje pastwiska.
Powiązane wpisy:
Zwierzęta hodowlane: gatunki, pochodzenie i znaczenie
Dopłaty do hodowli bydła szkockiego: jakie wsparcie dostaje hodowca?
Bydło szkockie: wygląd, hodowla, żywienie i walory mięsa
Lista ras bydła hodowlanego: rasy mleczne i mięsne
Jak hodować bydło szkockie: poradnik dla początkujących
Konik polski: wygląd, charakter, użytkowanie i hodowla
