Zwierzęta – Internetowe Królestwo Zwierząt

Encyklopedia gatunków, ciekawostki i porady o zwierzętach świata

Advertisement

Dzięcioł duży: wygląd, pokarm, bębnienie i lęgi

Dzięcioł duży samiec z rozłożonymi skrzydłami lądujący na pniu
()

Dzięcioł duży (Dendrocopos major) to najliczniejszy i najłatwiejszy do spotkania dzięcioł w Polsce. Żyje w lasach, parkach i ogrodach, a zimą chętnie odwiedza karmniki. Rozpoznamy go po czarno białym upierzeniu i jaskrawoczerwonych piórach pod ogonem. W tym artykule opisujemy, jak wygląda dzięcioł duży, co je, po co bębni w drzewa i jak wychowuje pisklęta.

Jak wygląda dzięcioł duży?

To ptak wielkości kosa. Mierzy około 23 cm długości, rozpiętość jego skrzydeł wynosi około 40 cm, a masa ciała od 70 do 100 g. Wierzch ciała jest czarny, natomiast na barkach widać dwie duże, białe plamy. Lotki pokrywa rząd białych kropek, które tworzą na skrzydłach poprzeczne paski.

Spód ciała jest białawy lub lekko płowy. Z kolei pióra pod ogonem mają intensywnie czerwony kolor. Na białych policzkach widać czarny pasek, który łączy się z karkiem i z czarną plamą na boku szyi. Ponadto ptak ma mocny, prosty dziób oraz sztywny ogon, na którym opiera się podczas wspinaczki.

Dzięcioł duży wspinający się po pniu wśród zielonych krzewów

Sztywny ogon podpiera dzięcioła podczas wspinaczki po pniu

Jak odróżnić samca od samicy?

Samiec ma na karku małą, czerwoną plamę. Samica nie ma tej plamy, dlatego jej potylica jest całkowicie czarna. Młode ptaki wyróżniają się natomiast czerwoną czapeczką na czubku głowy. Ich upierzenie jest też mniej kontrastowe, a pióra pod ogonem raczej różowe niż czerwone.

Samica dzięcioła bez czerwonej plamy na karku siedząca na gałęzi

Samica nie ma czerwonej plamy na karku

Gdzie mieszka dzięcioł duży?

Gatunek zamieszkuje niemal całą Europę, północ Afryki oraz dużą część Azji, aż po Japonię. W Polsce dzięcioł duży występuje w całym kraju przez cały rok. Spotkamy go w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, a także w parkach, alejach starych drzew i na działkach.

Większość ptaków prowadzi osiadły tryb życia. Jednak w latach, gdy na północy brakuje nasion świerka i sosny, część populacji wędruje dalej na południe i zachód. Dlatego zimą w naszym kraju bywa więcej dzięciołów niż latem.

Co je i jak zdobywa pokarm?

Wiosną i latem ptak zjada głównie owady oraz ich larwy. Wykuwa je spod kory i z drewna, a następnie wyciąga długim, lepkim językiem zakończonym drobnymi haczykami. W jego diecie znajdziemy między innymi:

  • larwy chrząszczy, takich jak kózki i korniki,
  • gąsienice motyli oraz mrówki,
  • pająki i inne drobne bezkręgowce,
  • czasem jaja i pisklęta małych ptaków dziuplaków.

Dzięki temu dzięcioł pomaga ograniczać liczebność szkodników drzew. Więcej o jednym z nich przeczytasz w artykule o korniku drukarzu. Wczesną wiosną ptak potrafi też nakłuwać korę drzew liściastych, aby pić wypływający sok.

Czym jest kuźnia dzięcioła?

Zimą podstawą diety stają się nasiona z szyszek sosny i świerka. Dzięcioł zrywa szyszkę, a następnie wciska ją w szczelinę kory lub rozwidlenie gałęzi. Takie miejsce ornitolodzy nazywają kuźnią. Unieruchomioną szyszkę ptak rozkuwa dziobem i wyjada nasiona. Pod kuźnią z czasem rośnie stos zużytych szyszek, co zdradza obecność tego ptaka w lesie.

Dzięcioł duży samiec z czerwoną plamą na karku przy siatce z pokarmem

Samca poznamy po czerwonej plamie na karku

Zimą dzięcioły odwiedzają także karmniki, zwłaszcza gdy wiszą w nich kule tłuszczowe, słonina albo orzechy. Jak mądrze pomagać ptakom w tym okresie, wyjaśniamy w tekście ptaki w zimowym ogrodzie.

Dlaczego dzięcioł duży bębni w drzewa?

Bębnienie to sposób komunikacji, a nie szukanie pokarmu. Ptak uderza dziobem w suchą gałąź lub pień, wydając krótką, głośną serię kilkunastu uderzeń w niecałą sekundę. Najczęściej słychać to od późnej zimy do wiosny. W ten sposób samiec zaznacza terytorium i zwabia samicę, choć samice również bębnią.

Do bębnienia ptaki wybierają miejsca, które dobrze rezonują. Czasem są to nawet metalowe słupy, rynny lub anteny. Poza bębnieniem dzięcioł duży wydaje krótki, ostry głos „kik”, który łatwo usłyszeć w lesie przez cały rok.

Jak wygląda lęg i wychowanie piskląt?

Para co roku wykuwa nową dziuplę, zwykle w drzewie o miękkim lub nadgniłym drewnie, na przykład w osice, olsze lub brzozie. Praca trwa około dwóch tygodni. Otwór wejściowy ma około 5 cm średnicy, a komora lęgowa sięga kilkudziesięciu centymetrów w głąb pnia.

Okrągła dziupla wykuta w pniu drzewa

Otwór dziupli wykutej w pniu drzewa

Samica składa od 4 do 7 białych jaj, zwykle w kwietniu lub maju. Oboje rodzice wysiadują je przez około 10 do 12 dni. Pisklęta głośno domagają się jedzenia, dlatego gniazdo łatwo zlokalizować po ich wołaniu. Młode opuszczają dziuplę po około 3 tygodniach, a następnie jeszcze przez pewien czas korzystają z opieki rodziców.

Opuszczone dziuple mają ogromne znaczenie dla przyrody. Zajmują je bowiem sikory, szpaki, kowaliki, a nawet nietoperze i wiewiórki.

Czy dzięcioł duży jest pod ochroną?

Tak. W Polsce dzięcioł duży podlega ścisłej ochronie gatunkowej, podobnie jak pozostałe krajowe dzięcioły. Nie wolno go chwytać, płoszyć w okresie lęgowym ani niszczyć jego dziupli. Na świecie gatunek nie jest zagrożony, ponieważ ma ogromny zasięg i liczną populację. Pełną listę chronionych gatunków omawiamy w tekście jakie zwierzęta są pod ochroną w Polsce. Opis ptaka znajdziesz również w Encyclopaedia Britannica.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dzięcioł duży przylatuje do karmnika?

Tak, szczególnie zimą. Najchętniej wybiera kule tłuszczowe, niesoloną słoninę, orzechy i nasiona słonecznika.

Dlaczego dzięcioła nie boli głowa?

Badania z 2022 roku pokazały, że czaszka dzięcioła nie amortyzuje uderzeń, lecz działa jak sztywny młotek. Mózg ptaka jest jednak tak mały i lekki, że siły podczas kucia nie przekraczają bezpiecznej granicy.

Jak odróżnić go od dzięcioła białoszyjego?

U dzięcioła białoszyjego czarny pasek na policzku nie łączy się z karkiem. Poza tym ten gatunek żyje głównie w miastach, sadach i parkach, a rzadziej w lasach.

Ile żyje dzięcioł?

W naturze przeciętnie kilka lat. Rekordowe, zaobrączkowane osobniki przeżyły jednak ponad 10 lat.

Jak oceniasz ten artykuł?

Kliknij gwiazdkę, aby ocenić jakość treści.

Średnia ocena użytkowników: / 5. Liczba głosów:

Brak ocen – bądź pierwszy i oceń ten wpis!