Co je jaskółka dymówka? Prawie wyłącznie owady łapane w locie. Na jej liście są przede wszystkim muchy, komary, meszki, bąki i gzy, a także mszyce, drobne chrząszcze i ćmy. Dlatego dymówka uchodzi za jednego z najbardziej pożytecznych sąsiadów człowieka na wsi. W tym artykule wyjaśniamy, jak poluje, czym karmi pisklęta i dlaczego nie wolno jej dokarmiać chlebem ani serem.
Jak wygląda jaskółka dymówka i gdzie żyje?
Jaskółka dymówka (Hirundo rustica) to niewielki ptak wędrowny z rodziny jaskółkowatych. Mierzy około 17 do 19 cm, razem z długimi sterówkami w ogonie. Waży natomiast tylko około 16 do 22 g, czyli mniej więcej tyle, co wróbel. Rozpiętość jej skrzydeł wynosi około 32 do 35 cm.
Wierzch ciała ma granatowy, z metalicznym połyskiem. Czoło i gardło są ceglastoczerwone, a pod nimi biegnie ciemna przepaska. Spód ciała jest kremowy lub białawy. Najbardziej charakterystyczny jest jednak głęboko wcięty ogon z dwiema długimi skrajnymi sterówkami. Samce mają je zwykle dłuższe niż samice.
Dymówka gniazduje w Europie, Azji, północnej Afryce i Ameryce Północnej. W Polsce jest ptakiem pospolitym, zwłaszcza na wsi. Gniazdo w kształcie otwartej miseczki lepi z błota i źdźbeł, najczęściej wewnątrz obór, stajni i stodół. Tym różni się od oknówki zwyczajnej, która buduje zamknięte gniazda na zewnątrz budynków, pod okapami. Więcej o różnych typach gniazd przeczytasz w tekście Czy wszystkie ptaki budują gniazda?

Jaskółka dymówka odpoczywa pod dachem, tuż obok gniazda.
Co je jaskółka dymówka na co dzień?
Podstawą diety są owady latające. Dymówka nie zjada nasion ani owoców, dlatego jej życie zależy od tego, ile owadów unosi się w powietrzu. Ponadto chętnie wybiera większe ofiary, bo jedna duża mucha daje więcej energii niż kilka drobnych komarów.
Czy jaskółka dymówka je muchy?
Tak, i to bardzo dużo. Muchówki, czyli muchy, komary, meszki, bąki i gzy, stanowią zwykle największą część jej pokarmu. Właśnie dlatego dymówki tak chętnie krążą nad pastwiskami i wokół obór. Zwierzęta gospodarskie przyciągają bowiem chmary much, a ptaki mają tam zastawiony stół.
Jakie inne owady trafiają do jej dzioba?
Poza muchówkami jaskółka łapie także wiele innych owadów. Są to na przykład:
- mszyce i inne pluskwiaki unoszone przez wiatr,
- drobne chrząszcze w czasie rójki,
- błonkówki, w tym latające mrówki,
- ćmy, jętki i małe ważki,
- pająki szybujące na nitkach babiego lata.
Skład posiłków zmienia się zatem z sezonem i pogodą. Gdy na łąkach roi się mszyca, jaskółki zjadają jej mnóstwo. Z kolei latem nad wodą łapią więcej jętek i komarów. Więcej o ptakach i innych sprzymierzeńcach w walce ze szkodnikami znajdziesz w artykule Kto zjada szkodniki?
Jak i gdzie je jaskółka dymówka?
Dymówka poluje wyłącznie w powietrzu. Lata szybko i zwinnie, nagle skręca i chwyta owady szeroko otwartym dziobem. Najczęściej żeruje nisko nad łąkami, polami, pastwiskami i wodą. Często leci tuż za krowami lub końmi, ponieważ zwierzęta płoszą owady z trawy.
Również wodę pije w locie. Obniża lot nad stawem lub rzeką i zgarnia kroplę dziobem z powierzchni. Podobnie kąpie się w przelocie, muskając wodę piersią. Dzięki temu nie musi siadać na ziemi, gdzie byłaby łatwiejszym łupem dla drapieżników.
Dlaczego jaskółki latają nisko przed deszczem?
Przed deszczem powietrze robi się wilgotne i chłodniejsze. Wtedy owady latają niżej, a jaskółki po prostu podążają za pokarmem. Stąd wzięło się ludowe przysłowie o nisko latających jaskółkach. Długie chłody i deszcze są jednak dla nich groźne. W takiej pogodzie owadów brakuje, więc ptaki słabną, a pisklęta mogą głodować.
Co je jaskółka dymówka w okresie lęgowym?
W okresie lęgowym dieta jest taka sama, ale potrzeby rosną wielokrotnie. Dymówka wyprowadza zwykle dwa lęgi w roku. W gnieździe jest najczęściej 4 lub 5 jaj, a samica wysiaduje je około dwóch tygodni. Następnie oboje rodzice karmią pisklęta przez mniej więcej trzy tygodnie.
Rodzice zbierają owady w dziobie i sklejają je śliną w małą kulkę. Taką porcję podają jednemu pisklęciu, po czym od razu lecą po kolejną. W słoneczny dzień przylatują do gniazda nawet kilkaset razy. Po wylocie młode jeszcze przez pewien czas dostają jedzenie od dorosłych, często na drucie lub nawet w locie.

Dorosła dymówka karmi w locie młode ptaki siedzące na linie.
Co robić, gdy znajdziesz osłabioną jaskółkę?
Znaleziona jaskółka potrzebuje fachowej pomocy, a nie domowego jedzenia. W internecie krążą porady o karmieniu jaskółek twarogiem, kaszą czy chlebem. Takie jedzenie jednak im szkodzi, bo ich przewód pokarmowy jest przystosowany do owadów. Poza tym ptaka łatwo zachłysnąć przy wkraplaniu wody do dzioba.
Najlepiej zrobić tak:
- Włóż ptaka do kartonu z otworami i miękkim ręcznikiem.
- Postaw karton w ciepłym, cichym i ciemnym miejscu.
- Nie podawaj na siłę jedzenia ani wody.
- Jak najszybciej zadzwoń do ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt lub lekarza weterynarii.
Pamiętaj również, że dymówka jest w Polsce gatunkiem chronionym. Nie wolno jej przetrzymywać w domu ani niszczyć jej gniazd.
Jakie zagrożenia czyhają na jaskółki dymówki?
Na świecie dymówka jest liczna i ma status gatunku najmniejszej troski. W wielu krajach Europy jej liczebność jednak spada. Przyczyn jest kilka:
- ubywa owadów, między innymi przez środki ochrony roślin,
- znikają małe gospodarstwa z otwartymi oborami i stajniami,
- remonty i zamykane budynki odbierają ptakom miejsca na gniazda,
- długie susze i niepogoda utrudniają przeloty i zimowanie w Afryce.
Dymówki mają też naturalnych wrogów. Polują na nie przede wszystkim kobuz i krogulec, a gniazda plądrują koty, kuny i sroki. Dzięki szybkiemu lotowi dorosłe ptaki zwykle jednak umykają. Większość dymówek żyje tylko kilka lat, choć zaobrączkowane ptaki dożywały ponad dziesięciu. Szczegółowe informacje o gatunku podaje serwis All About Birds Uniwersytetu Cornella.

Dwie jaskółki dymówki odpoczywają na drucie ogrodzenia przy łące.
Najczęściej zadawane pytania
Czy jaskółka dymówka je ziarno lub owoce?
Nie. Jej pokarm to prawie wyłącznie owady i pająki łapane w powietrzu. Dlatego karmnik z ziarnem w ogóle jej nie przyciągnie.
Czy można dokarmiać jaskółki?
Nie ma takiej potrzeby, a domowe jedzenie może im zaszkodzić. Lepiej pomagać inaczej, na przykład zostawić otwarte okienko w oborze i nie stosować środków owadobójczych w ogrodzie.
Jak pomóc jaskółkom w gospodarstwie?
Najważniejsze jest dostępne wejście do budynku i błotnista kałuża w pobliżu. Z tego błota ptaki lepią gniazda. Warto także zostawić stare gniazda, bo jaskółki chętnie z nich korzystają w kolejnym roku.
Kiedy jaskółki odlatują z Polski?
Dymówki przylatują zwykle w kwietniu, a odlatują od sierpnia do października. Zimują w Afryce na południe od Sahary. Więcej o tych wędrówkach przeczytasz w artykule Dlaczego ptaki odlatują na zimę i dokąd lecą?


















