Lew afrykański (Panthera leo) to drugi co do wielkości kot świata, ustępujący jedynie tygrysowi. Jako jedyny dziki kot żyje w stałych grupach rodzinnych, czyli stadach. Zamieszkuje głównie sawanny Afryki Subsaharyjskiej, a niewielka populacja lwów przetrwała także w Indiach. W tym artykule opisujemy, jak wygląda lew, jak żyje stado, na co poluje, jak rodzą się lwiątka i dlaczego gatunek potrzebuje ochrony.
Lwy odpoczywają przy wodopoju na sawannie z akacjami
Czym jest lew afrykański?
Lew to ssak drapieżny z rodziny kotowatych (Felidae) i rodzaju Panthera, do którego należą również tygrys, lampart i jaguar. Gatunek opisał Karol Linneusz w 1758 roku pod nazwą Felis leo. Dopiero później zoolodzy przenieśli go do rodzaju Panthera.
Nazwa lew afrykański jest potoczna, ponieważ ten sam gatunek żyje też w Azji. Od 2017 roku specjaliści z grupy IUCN do spraw kotów wyróżniają dwa podgatunki:
- Panthera leo leo, czyli lwy z Afryki Zachodniej, północnej części Afryki Środkowej oraz lwy azjatyckie z Indii,
- Panthera leo melanochaita, czyli lwy z Afryki Wschodniej i Południowej.
Starsze nazwy, na przykład lew masajski czy lew angolski, opisują dziś raczej lokalne populacje niż odrębne podgatunki.
Samiec lwa o jasnej sierści i bardzo ciemnej grzywie
Gdzie żyje lew afrykański?
Lew afrykański najchętniej zamieszkuje sawanny i otwarte zadrzewienia, gdzie żyje dużo ssaków kopytnych. Spotkasz go także w suchych zaroślach, na półpustyniach i w górach. W Etiopii lwy wchodzą nawet na wysokość ponad 4000 m n.p.m. Unika natomiast gęstego lasu deszczowego i pełnej pustyni. Więcej o tym środowisku przeczytasz w artykule jakie zwierzęta żyją na sawannie.
Dawniej lwy żyły w niemal całej Afryce, na Bliskim Wschodzie i w Azji Południowej aż po Indie. W Europie przetrwały na Bałkanach do starożytności, a na Kaukazie podobno nawet do X wieku. Z kolei lwy z Afryki Północnej wyginęły w XX wieku. Obecnie gatunek zajmuje tylko niewielką część dawnego zasięgu.
Dawny (czerwony) i obecny (niebieski) zasięg występowania lwów
Dwa młode lwy przemierzają suchy busz
Jak wygląda lew afrykański?
Lew ma muskularne ciało, mocne łapy z chowanymi pazurami i dużą głowę z potężnymi szczękami. Sierść jest płowa lub piaskowa, natomiast brzuch i wewnętrzna strona nóg są jaśniejsze. Ponadto ogon kończy się czarnym pędzlem, który nie występuje u innych kotów.
Ile waży lew i czym różni się od lwicy?
U lwów bardzo wyraźny jest dymorfizm płciowy. Samiec osiąga zwykle 184 do 208 cm długości ciała bez ogona i waży około 175 do 225 kg. Lwica mierzy około 160 do 184 cm i waży zwykle 110 do 144 kg. Poza tym tylko samce mają grzywę.
Dorosły samiec lwa patroluje teren
Lwica nie ma grzywy i jest wyraźnie mniejsza od samca
Do czego lwu służy grzywa?
Grzywa rośnie na głowie, szyi, karku i piersi, a pełną wielkość osiąga około czwartego roku życia. Ciemna i bujna grzywa świadczy o dobrej kondycji samca. Dlatego lwice chętniej wybierają takich partnerów. Ciemna grzywa ma jednak swoją cenę, ponieważ samiec gorzej znosi upał. Ponadto w niektórych populacjach, na przykład w Tsavo w Kenii, spotyka się samce prawie bez grzywy.
Uzębienie lwa jest typowe dla drapieżnika. Długie kły przytrzymują i duszą ofiarę, a ostre zęby łamacze tną mięso jak nożyce.
Czaszka lwa: dobrze widać długie kły i zęby łamacze
Czy biały lew to albinos?
Nie. Białe lwy mają rzadką odmianę genu, która rozjaśnia sierść, ale oczy i skóra zachowują normalny barwnik. Takie zwierzęta pochodzą przede wszystkim z okolic parku Krugera w RPA. Dziś najczęściej oglądamy je w ogrodach zoologicznych.
Biały lew: rzadka, jasna odmiana barwna lwa
Jak żyje stado lwów?
Stado składa się z kilku spokrewnionych lwic, ich młodych oraz od jednego do czterech samców. Przeciętnie liczy około 15 zwierząt, choć zdarzają się grupy liczące nawet 30 lwów. Samice zostają w stadzie całe życie. Młode samce natomiast odchodzą w wieku 2 do 4 lat i często łączą się w koalicje braci.
Samiec i lwice z jednego stada odpoczywają na trawie
Samce bronią terytorium przed obcymi lwami i znakują je moczem. Zwykle po kilku latach przychodzi jednak silniejsza koalicja, która przejmuje stado. Nowe samce często zabijają wtedy małe lwiątka poprzedników. W efekcie lwice szybciej wchodzą w ruję i rodzą potomstwo nowych przywódców.
Lwy są przy tym bardzo leniwe. Odpoczywają i śpią nawet do 20 godzin na dobę, a polują głównie o zmierzchu i w nocy.
Samiec i samica lwa odpoczywają razem w trawie
Na co poluje lew afrykański?
Lew afrykański poluje przede wszystkim na średnie i duże ssaki kopytne. Jego ofiarami są najczęściej gnu, zebry, bawoły afrykańskie, antylopy, guźce i żyrafy. Czasem atakuje też młode słonie, hipopotamy lub nosorożce. Poza tym chętnie zjada padlinę i odbiera zdobycz hienom, gepardom czy lampartom.
Polują głównie lwice, zwykle w grupie. Każda z nich zajmuje zazwyczaj inne miejsce, dzięki czemu stado może okrążyć ofiarę. Samce rzadko uczestniczą we wspólnych łowach, jednak często polują samotnie. Lew biega z prędkością około 50 do 60 km/h, ale tylko na krótkim odcinku. Dlatego musi podejść ofiarę jak najbliżej.
Lwice i młode lwy przy upolowanej zdobyczy
Jak rozmnażają się lwy?
Lwy mogą rozmnażać się przez cały rok. W czasie rui para odchodzi na kilka dni od stada i kopuluje nawet kilkadziesiąt razy dziennie. Ciąża trwa średnio około 110 dni.
Para lwów podczas kopulacji
Lwica rodzi zwykle od 1 do 4 młodych w ukrytym miejscu, na przykład w gęstych zaroślach. Nowo narodzone lwiątka ważą około 1,2 do 2,1 kg i mają cętkowane futro. Oczy otwierają się im jednak dopiero po kilku dniach. Przez pierwsze tygodnie matka trzyma je w ukryciu i regularnie przenosi.
Lwica pilnuje trzech lwiątek w gęstych zaroślach
Gdy młode mają około 6 do 8 tygodni, lwica wprowadza je do stada. Lwice z jednej grupy często karmią i pilnują młodych wspólnie, co jest wyjątkiem wśród kotowatych. Młode zaczynają skradać się już w wieku około 3 miesięcy. Natomiast w polowaniach biorą udział dopiero około pierwszego roku życia.
Lwiątka odpoczywają na skałach
Samiec lwa z dwoma lwiątkami
Dlaczego lew ryczy?
Ryk lwa słychać nawet z odległości około 8 km. Lwy ryczą głównie w nocy, aby oznaczyć terytorium, odstraszyć obce samce i przywołać członków stada. Co ważne, ryczą zarówno samce, jak i samice. Dzięki specjalnej budowie krtani tylko cztery koty z rodzaju Panthera potrafią wydawać tak donośny dźwięk.
Ryczący samiec lwa
Czy lew afrykański jest zagrożony?
Tak. Na Czerwonej Liście IUCN lew ma status gatunku narażonego na wyginięcie (VU). Liczebność lwów w Afryce spadła od początku lat 90. XX wieku o około 43 procent. Szacunki mówią zwykle o kilkudziesięciu tysiącach osobników na wolności. Najważniejsze zagrożenia to:
- utrata siedlisk i przekształcanie sawann w pola i pastwiska,
- konflikty z hodowcami bydła, które kończą się otruciem lub zastrzeleniem lwów,
- kłusownictwo i spadek liczby dzikich kopytnych,
- choroby przenoszone przez zwierzęta domowe, na przykład nosówka i gruźlica.
Młody samiec z rzadką grzywą odpoczywa w cieniu drzewa
Populacja z Indii ma natomiast status gatunku zagrożonego (EN). Lwy azjatyckie żyją w Parku Narodowym Gir i jego okolicy w stanie Gudżarat. Dzięki ochronie ich liczba wzrosła z około 180 w latach 70. do kilkuset obecnie. Ponadto lwy azjatyckie figurują w załączniku I konwencji CITES, a lwy afrykańskie w załączniku II.
Najczęściej zadawane pytania
Ile lat żyje lew afrykański?
Na wolności lew afrykański żyje zwykle 12 do 17 lat, przy czym samce żyją krócej od lwic. W ogrodach zoologicznych lwy dożywają ponad 20 lat.
Czy lew jest królem dżungli?
Nie w dosłownym sensie. Lwy prawie nie żyją w dżungli, ponieważ wybierają otwarte sawanny i zadrzewienia.
Co to jest wielka piątka Afryki?
To słoń, bawół, nosorożec, lew i lampart. Nazwę wymyślili myśliwi dla zwierząt, które najtrudniej i najniebezpieczniej było upolować pieszo. Natomiast dziś to hasło przyciąga turystów na safari. Inne gatunki z tego kontynentu opisujemy w artykule zwierzęta Afryki.
Wielka piątka Afryki: słoń, bawół, nosorożec, lew i lampart
Czy lew afrykański jest większy od tygrysa?
Nie. Największe tygrysy, zwłaszcza tygrys syberyjski, są nieco cięższe i dłuższe od lwów. Lew afrykański jest więc drugim co do wielkości kotem świata. Porównanie z innymi kotami znajdziesz również w tekście o tygrysie syberyjskim.
