Zwierzęta – Internetowe Królestwo Zwierząt

Encyklopedia gatunków, ciekawostki i porady o zwierzętach świata

Advertisement

Zachowanie zwierząt jesienią: migracje, gody i zapasy

Zachowanie zwierząt jesienią: ryczący byk jelenia szlachetnego i odpoczywające łanie
()

Zachowanie zwierząt jesienią wyraźnie się zmienia, ponieważ dni są krótsze, a pokarmu ubywa. Jedne gatunki odlatują na południe, inne gromadzą zapasy albo tłuszcz. Z kolei jelenie właśnie wtedy mają gody. Poniżej wyjaśniamy, co zwierzęta robią jesienią, dlaczego tak się dzieje i jakie zmiany łatwo zauważyć na spacerze.

Dlaczego zmienia się zachowanie zwierząt jesienią?

Zachowanie zwierząt jesienią zależy przede wszystkim od skracającego się dnia. Długość dnia wpływa bowiem na wydzielanie hormonów, zwłaszcza melatoniny. W efekcie organizm zaczyna przygotowania do zimy, zanim nadejdą pierwsze mrozy. Dodatkowo spada temperatura i ubywa owadów, owoców oraz zielonych roślin.

Zwierzęta mają więc kilka strategii przetrwania:

  • odlot lub wędrówka w cieplejsze miejsca;
  • gromadzenie zapasów pokarmu;
  • odkładanie tkanki tłuszczowej;
  • wymiana futra lub piór na gęstsze;
  • szukanie kryjówki i sen zimowy.

Więcej o samych przygotowaniach przeczytasz w artykule jak zwierzęta przygotowują się do zimy. Tutaj skupiamy się na tym, co widać jesienią w polskiej przyrodzie.

Zachowanie zwierząt jesienią: dlaczego ptaki odlatują?

Jesienne wędrówki ptaków to najbardziej widowiskowa zmiana. Owadożerne gatunki, takie jak jaskółki, jerzyki czy bociany, nie znalazłyby zimą pożywienia. Dlatego odlatują do Afryki, często już w sierpniu i wrześniu. Natomiast gęsi, żurawie i kaczki wędrują później, zwykle w październiku i listopadzie.

Klucze gęsi i żurawi łatwo zauważyć na niebie. Ptaki lecą w szyku przypominającym literę V, bo dzięki temu oszczędzają energię. Jednocześnie do Polski przylatują gatunki z północy, na przykład gile, jemiołuszki czy gęsi zbożowe. Szczegóły opisujemy w tekście dlaczego ptaki odlatują na zimę.

Zachowanie zwierząt jesienią: klucz dzikich gęsi na niebieskim niebie

Klucz dzikich gęsi podczas jesiennego przelotu.

Czy wędrują tylko ptaki?

Nie. Wędrują także niektóre motyle, na przykład rusałka admirał i fruczak gołąbek. Najsłynniejszy jest jednak motyl monarcha, który przelatuje z Kanady i USA do lasów w Meksyku. Ponadto wędrówki odbywają ssaki, takie jak renifery w tundrze oraz część nietoperzy. Te ostatnie przenoszą się do jaskiń, piwnic i starych bunkrów, gdzie zimują.

Stado reniferów żerujące na zaśnieżonej tundrze

Renifery wędrują między letnimi i zimowymi pastwiskami.

Wędrówki tych zwierząt opisujemy w artykule o migracji reniferów tundrowych.

Zachowanie zwierząt jesienią: gody jeleni i rykowisko

Jesień to w polskich lasach czas godów wielu jeleniowatych. We wrześniu i październiku trwa rykowisko jelenia szlachetnego. Byki donośnie ryczą, aby odstraszyć rywali i zwabić łanie. Silniejsze samce zbierają wokół siebie grupę łań, czyli tak zwaną chmarę. Czasem rywale walczą też porożem.

Podobnie zachowują się łosie, których gody przypadają na wrzesień. Z kolei daniele mają bekowisko głównie w październiku. Warto wiedzieć, że sarny mają ruję latem, w lipcu i sierpniu. Natomiast zarodek saren rozwija się wolniej aż do zimy.

Czy jeleń jesienią może być niebezpieczny?

Byk w czasie rykowiska jest pobudzony i mniej płochliwy. Dlatego podczas obserwacji trzeba zachować duży dystans i nie podchodzić do zwierząt. Najlepiej słuchać rykowiska o świcie lub wieczorem, z leśnej drogi.

Jakie zwierzęta gromadzą zapasy na zimę?

Część zwierząt nie śpi zimą, ale korzysta z jesiennych zapasów. Wiewiórka pospolita zakopuje orzechy i nasiona w wielu miejscach. Takie zachowanie zwierząt jesienią łatwo zobaczyć w każdym parku. Nie zawsze je odnajduje, dlatego pomaga sadzić drzewa. Sójki chowają żołędzie, a orzechówki nasiona limby i leszczyny. Z kolei kret gromadzi w korytarzach dżdżownice, które unieruchamia ugryzieniem.

Zachowanie zwierząt jesienią: ruda wiewiórka jedząca orzech na gałęzi

Wiewiórka pospolita jesienią zjada i ukrywa orzechy.

Inne zwierzęta odkładają zapas we własnym ciele. Niedźwiedzie, borsuki i jeże jedzą jesienią bardzo dużo, aby zgromadzić tłuszcz. Ta warstwa daje im energię i chroni przed zimnem.

Dlaczego zwierzęta jesienią zmieniają futro i pióra?

Jesienią wiele ssaków linieje. Letnią, rzadszą sierść zastępuje gęstsze futro z puszystym podszerstkiem. Takie futro lepiej zatrzymuje ciepło. Zmianę widać nawet u psów i kotów mieszkających na zewnątrz.

Niektóre gatunki zmieniają również kolor. Zając bielak, gronostaj i lis polarny stają się zimą biali, dzięki czemu znikają na tle śniegu. Podobnie pardwy zmieniają upierzenie na białe, a pióra porastają im także nogi i palce. Z kolei ptaki, które zostają na zimę, nastroszają pióra, aby zatrzymać więcej powietrza.

Biała pardwa ukryta na śniegu wśród suchych łodyg

Pardwa w białym upierzeniu niemal znika na tle śniegu.

Zachowanie zwierząt jesienią: kto szuka kryjówki?

Jesienią wiele zwierząt szuka bezpiecznego miejsca na zimę. Jeże budują gniazda z liści pod krzewami lub w stertach gałęzi. Płazy chowają się w ziemi, pod kłodami albo na dnie zbiorników wodnych. Z kolei biedronki i pająki zimują w szczelinach kory i budynków.

U owadów społecznych zima wygląda różnie. Robotnice os i trzmieli giną jesienią, a zimę przeżywają tylko młode królowe. Natomiast pszczoły miodne nie zapadają w sen. Tworzą w ulu zwarty kłąb i ogrzewają się, poruszając mięśniami skrzydeł.

Jeż z widocznymi kolcami wśród jesiennych liści

Jeż jesienią szuka miejsca na zimowe gniazdo z liści.

Czym różni się hibernacja od snu zimowego?

Hibernacja to głęboki stan obniżonej aktywności. Temperatura ciała spada wtedy nawet do kilku stopni, a serce bije bardzo wolno. W Polsce hibernują między innymi jeże, nietoperze, popielice, susły i świstaki. Takie zwierzęta budzą się co kilka tygodni, ale szybko znowu zasypiają.

Niedźwiedź brunatny i borsuk zapadają natomiast w płytszy sen zimowy. Ich temperatura ciała spada tylko nieznacznie, dlatego łatwiej się budzą. Co ciekawe, niedźwiedzice rodzą młode w gawrze w środku zimy. Więcej piszemy w tekście dlaczego niedźwiedź zapada w sen zimowy. Z kolei wiewiórki, krety i bobry wcale nie hibernują. Zimą są po prostu mniej aktywne.

Obserwując zachowanie zwierząt jesienią, zachowaj spokój i dystans. Jeśli znajdziesz małego lub osłabionego jeża, skontaktuj się z ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt. Przydatne porady na temat obserwacji przyrody znajdziesz też na stronie Lasów Państwowych.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy zaczyna się zachowanie zwierząt jesienią?

Pierwsze zmiany widać już w sierpniu, gdy odlatują jerzyki i bociany. Najwięcej dzieje się jednak we wrześniu i październiku.

Czy wiewiórki zapadają w sen zimowy?

Nie. Wiewiórki pozostają aktywne przez całą zimę i korzystają z jesiennych zapasów. W mroźne dni dłużej przesiadują w gnieździe.

Dlaczego jelenie ryczą jesienią?

Ryk byka to element godów. Samiec odstrasza nim rywali i zwraca na siebie uwagę łań.

Jak pomóc zwierzętom jesienią?

Warto zostawić w ogrodzie stertę liści i gałęzi dla jeży. Ponadto nie należy wypalać traw ani grabić wszystkich liści spod krzewów.

Jak oceniasz ten artykuł?

Kliknij gwiazdkę, aby ocenić jakość treści.

Średnia ocena użytkowników: / 5. Liczba głosów:

Brak ocen – bądź pierwszy i oceń ten wpis!