Zanokcica gniazdowa

Zanokcica gniazdowa (Asplenium) to dosyć dobrze znana paproć doniczkowa, choć nie każdy może sobie na nią pozwolić z powodu dosyć sporej wielkości, jaką osiąga ta majestatyczna roślina. Mało kto wie już jednak, że paprocie te są też jadalne. Warto dowiedzieć się więcej o tym niesamowitym epificie rodem z tropików półkuli wschodniej.

Zanokcica stanowisko systematyczne

Zanokcica gniazdowa (łac. Asplenium nidus L.) jest gatunkiem egzotycznej paproci należącej do: gromady paprotniki (łac. Pteridophyta), klasy paprocie (łac. Polypodiopsida), podklasy paprocie cienkozarodniowe (łąc. Leptofilicidae), rzędu zanokcicowe (łac. Aspleniacee), rodziny zanokcicowate (łac. Aspleniaceae), i rodzaju zanokcica (łac. Asplenium). Poznaj wszystko na temat: zanokcica pochodzenie i wykorzystanie, zanokcica uprawa, zanokcica pokrój. Łacińska nazwa rodzaju Asplenium do którego należy zanokcica, powstała na pamiątkę dawnych wierzeń miejscowych, że roślina ta pomaga na te organy wewnętrzne u ludzi, do których jest podobna. Chodzi tu głównie o kształt pojedynczej zarodni, która wygląda jak ludzka śledziona, którą w j. greckim nazywa się „splēn”.

Zanokcica gniazdowa pochodzenie

Roślina ta pochodzi z rejonów zwrotnikowych leżących w obrębie półkuli wschodniej. Rejon jej występowania ciągnie się zatem od Indii, przez Polinezję, aż po Nową Zelandię i Australię. Zanokcica gniazdowa jest epifitem czyli tzw. poroślem. Oznacza to, że rośnie na innych roślinach, choć zwykle nie prowadzi przez to wcale pasożytniczego trybu życia. Korzysta w ten sposób jedynie z innego gatunku, głównie jako podpory do własnego wzrostu w górę. Natomiast odżywia się zwykle zupełnie samodzielnie. Paprocie te rosną też jednak także w normalny sposób wprost na materii organicznej – np. nagromadzonej w załamaniach konarów wielkich drzew tropikalnych, czy na martwych powalonych drzewach, lub nawet wprost wierzchu gleby.

paproć
paproć zanokcica gniazdowa

Zanokcice swymi korzeniami usadawiają się sprytnie na drzewie, przytwierdzając się w ten sposób do niewielkiej ilości substancji organicznej, nanoszonej w takie miejsca przez wiatr oraz opadające liście, kwiaty i martwe owady. Korzenie służą jednak tym paprociom nie tylko jako kotwica przytwierdzająca do podłoża, lecz także do pobierania składników odżywczych, jakie powstają z rozpadu nagromadzonej w podłożu materii. U dobrze wyrośniętej zanokcicy korzeni jest co prawda nawet spora wiązka, jednak są one krótkie.

Asplenium wykorzystanie

Zanokcica to pospolita paproć dziko rosnąca. Co jednak ciekawe, w naturze jest też uprawiana jako znana roślina jadalna. Znana jest pod tym względem szczególnie w południowej Azji. Na przykład na Tajwanie (wyspa u wybrzeży Chin) paprocie te stanowią popularne warzywo używane na co dzień w kuchni orientalnej (jadalne są jej młode kiełki). Zanokcica jest tam nazywana „Wugus”. Natomiast w klimacie umiarkowanym zanokcica gniazdowa jest celowo uprawiana w roli cenionej ozdobnej rośliny doniczkowej. To przy tym doskonała roślina o bardzo ciekawym, żywym kolorystycznie ulistnieniu. Jest idealna do kompozycji z różnymi innymi roślinami doniczkowymi o ozdobnych liściach. Z powodu osiągania z czasem dość pokaźnych rozmiarów, nadaje się jednak głównie do dużych, przestronnych pomieszczeń. Na koniec warto też wspomnieć, że zanokcica gniazdowa jest również wykorzystywana w celach medycznych, albowiem z korzeni tych paproci produkowane są pewne leki ziołowe, pomocne w leczeniu m.in. problemów ze śledzioną.

kwiat domowy
asplenium

Zanokcica pokrój

Zanokcica gniazdowa (łac. Asplenium nidus L.) to duże paprocie dorastające do wysokości 50-150 cm. Ich bardzo długie liście są zebrane w symetryczną rozetę liściową, w której rośliny te gromadzą wodę i humus, z których czerpią substancje odżywcze do swojego wzrostu i wegetacji. Liście zanokcicy są przy tym błyszczące, duże (w naturze mają dł. ok. 1 m, w uprawie doniczkowej jednak dużo mniej, bo tylko do 0,5 m), o szerokości 10-25 cm, proste, choć często też marszczone na brzegach. Ich kolor jest intensywnie żywo-jasnozielony (tzw. jabłkowa zieleń).

Tylko biegnąca pośrodku, gruba i sztywna główna żyłka jest wyraźnie brunatno-czarna. Jak wszystkie paprocie, także zanokcica rozmnaża się za pomocą zarodników. Produkujące zarodniki zarodnie rozwijają się u nich w miejscach zwanych przez miejscowych „sori”. Są one zlokalizowane formie długich rzędów na spodzie zielonych, pofałdowanych. Jak wszystkie paprocie, zanokcica gniazdowa nie ma kwiatów ( roślina ta więc nigdy nie kwitnie). Jako epifit, zanokcica ma mikre korzenie wyrastające bezpośrednio z krótkiej łodygi-kłącza, stanowiącej w zasadzie centrum rozety, do której zbiegają się łodygi liści. Stąd zresztą wzięto łacińską nazwę gatunkową tej rośliny – „nidus” – co w tłumaczeniu oznacza „gniazdo”.

Wyrastające z rozety korzenie tych paproci zaliczane są z tego powodu do tzw. korzeni przybyszowych. Natomiast wspomniana centralnie położona łodyga-rozeta ma wiązkę przewodzącą wodę i włoski pochłaniające wodę. System ten stanowi odpowiednik bogato rozwiniętych korzeni obecnych u roślin kwiatowych nie będących paprociami. Zanokcice podobnie jak inne paprocie nie mają również możliwości tworzenia kanki wtórnej, przez co nie mogą przyrastać na grubość. Jedynie rozrastają się na wielkość (z wiekiem mają coraz dłuższe i gęstsze liście). Poza rozrodem zarodnikowym, tworzą też coraz szerszą rozetę łodygową (rozrasta się ona w szerz), dzięki czemu możliwe jest też ich rozmnażanie poprzez podział.

Zanokcica gniazdowa (Asplenium nidus)

Zanokcica gniazdowa rozmnażanie

W miarę wzrostu całej rośliny, krzak zanokcicy poszerza się w obrębie gniazda, czyli rozety-kłącza. Gniazdo staje się więc z biegiem czasu coraz większe. Jednocześnie na najbardziej zewnętrznych, najstarszych liściach zaczynają się pojawiać skupiska zarodni w kształcie równoległych do siebie kresek. Pojedyncze zarodnie mają kształt śledziony. To w nich rozwijają się zarodniki, z których wykiełkują nowe paprocie, jeśli trafią na wilgotny, zacieniony i żyzny grunt. Gdy zarodnie dojrzeją, ich ściany zaczną pękać i uwalniać zarodniki, które po okolicy rozsieje wiatr. Po ich wysypaniu stare liście powoli obumrą.

Z kiełkujących zarodników najpierw powstaje małe przedrośle (o średnicy ok. 6 mm) o sercowatym kształcie. Przytwierdza się ono do podłoża za pomocą podobnych do korzonków tzw. chwytników. Następnie pojawiają się na nim męskie plemnie i żeńskie rodnie. Przy pomocy wody z rosy lub deszczówki plemniki wypływają z plemni do rodni, gdzie dochodzi do zapłodnienia i powstaje zygota. Ten diploidalny twór przechodzi szereg podziałów, Az w końcu rozwija się w samodzielną roślinę, czyli młody sporofit zanokcicy gniazdowej. Opisany cykl rozrodczy w całości trwa dosyć długo, bo ok. 9 miesięcy. Zależy on od pór roku.

roślina domowa

Asplenium uprawa

Ponieważ roślina pochodzi ze zwrotnikowej półkuli wschodniej, dlatego jej biotopem są obszary ciepłe i wilgotne. Zanokcica gniazdowa najlepiej rośnie w częściowym lub pełnym cieniu (stanowisko cieniste lub półcieniste). Jest ogólnie prosta w uprawie, a wrażliwa w zasadzie jedynie na brak wody. Uwielbia stale wilgotną glebę w doniczce. Paprocie te nie tolerują pełnego nasłonecznienia, choć wytrzymają okresowe zmniejszenie wilgotności powietrza, mimo, iż pochodzą przecież z deszczowych tropików. W hodowli doniczkowej można je sadzić zarówno bezpośrednio w doniczce, jak i na specjalnym pniu podpierającym. Przy sadzeniu w doniczce, ziemia musi jednak stanowić lekką mieszankę dla epifitów. Doniczka powinna też być mała, gdyż w zbyt dużej paprocie te wolniej rosą. W żadnym wypadku nie wolno zaniedbywać zanokcicy, dopuszczając do wysychania bryły korzeniowej. Paprocie te jako epifity wymagają częstego zraszania, obfitego podlewania i nawożenia w okresie wegetacji, czyli od wiosny do jesieni.

Podłoże w doniczce musi być wtedy stale wilgotne. W okresie zimowym ogranicza się podlewanie i nie nawozi ich. Zanokcica gniazdowa najlepiej rośnie przy tym w temperaturze otoczenia 10 do 30°C. Optymalna temperatura to ok. 20ºC, a w okresie zimowym o kilka stopni mniej. W okresie wegetacji i intensywnego wzrostu zaleca się nawożenie zanokcic słabymi nawozami dla epifitów doniczkowych, wyjątkowo mogą też być to zwykłe nawozy dla roślin ozdobnych. Zanokcice należy przesadzać i rozsadzać (poprzez podział gniazda rozety) dopiero wtedy, gdy gniazdo rozety z bryłą korzeniową przestaje już mieścić się w doniczce. Należy to robić wiosną. Tylko w warunkach szklarniowych zanokcica gniazdowa jest rozmnażana za pomocą wysiewu zarodników.

Zanokcica gniazdowa (Asplenium nidus)

Zanokcica gniazdowa choroby i szkodniki

Zaburzenia podlewania i składu minerałów w podłożu mogą powodować obsychanie liści. Z chorób infekcyjnych najczęstszą jest szara pleśń. Atakuje głównie najmłodsze części rośliny, tworząc zbrązowiałe plamy. Niezbędny jest natychmiastowy oprysk środkiem grzybobójczym. Jeśli plamy pojawią się na styku między korzeniami i liśćmi, czyli na kłączu, oznacza to nadmiar wilgoci i tzw. rizoktoniozę. Roślin nie da się wtedy uratować. Choć zanokcica gniazdowa wymaga wilgoci, nie wolno jej przelewać. Zanokcicy mogą też zagrozić tarczniki i wełnowce. Porażenie wirusem lub nicieniami tworzy z kolei na liściach cienkie, paskowate przebarwienia. Wtedy też nie ma szans ratunku.

Zanokcica gniazdowa cena

Cena za asplenium waha się od 12,99 zł do 49 zł i jest zależna od wielkości oferowanej sadzonki paproci.