Orzeł przedni (Aquila chrysaetos)

Orły od zawsze budziły zainteresowanie człowieka. Wizerunek orła od wieków obecny był w wielu kulturach. Także Polski. Jest symbolem piękna, dumy, wolności i magicznej charyzmy. Orły to prawdopodobnie najbardziej podziwiane gatunki ptaków. Orzeł przedni (Aquila chrysaetos) jest najsilniejszym i najbardziej reprezentatywnych przedstawicielem orłów z rodzaju Aquila (orły właściwe). Jest to przedstawiciel rzędu szponiastych, podrodziny jastrzębiowców i rodziny jastrzębiowatych. Prawdziwy król wśród szponiastych.

Orły przednie występują na niemal wszystkich kontynentach, mieszkają w Europie, Afryce, Azji i Ameryce Północnej. W Polsce są to drugie co do wielkości ptaki drapieżne. Do największych zalicza się bieliki. Orzeł przedni bywał nazywany zysem, płowym, skalnym, karpackim i tatrzańskim. W Polsce występują głównie w Karpatach. Szacuje się, że w Polsce żyje nie więcej niż 50-60 przedstawicieli tego gatunku.

orzeł przedni opis
orzeł przedni (Aquila chrysaetos)

Orzeł przedni opis

Upierzenie dorosłego osobnika przybiera odcienie od jasnego do ciemnego brązu, miejscami nakrapiane jest jaśniejszymi i ciemniejszymi plamami. Zazwyczaj na karku lub potylicy znajduje się rdzawa plama. Głowa i grzbiet są jaśniejsze, a lotki i sterówki są wyraźnie ciemniejsze. Ogon jest szary. Dziób jest żółty, na końcu czarny i charakterystycznie zakończony, co ułatwia mu łapanie ofiar. Nogi żółte, opierzone na niemal całej długości, silne i mocno umięśnione. Orzeł przedni ma też bardzo ostre pazury. Samice są większe od samców, poza tym są prawie identyczni. Pisklęta rodzą się pokryte białym puchem. Z czasem puch zmienia się w brązowo-białe pióra. Pióra dorastających orłów są inne niż u dorosłych – ciemniejsze, z większą ilością białych plam.

lot orła przedniego
orzeł przedni w locie

Długość ciała tych ptaków wynosi ok. 90 cm, a skrzydła orła mają nawet 220 cm długości. Samiec waży od 3 do 5 kg, samica od 4 do 7 kg. Orzeł przedni opis zwraca na siebie uwagę majestatyczną esowatą sylwetką, długimi skrzydłami i bardzo długim ogonem, najdłuższym ze wszystkich orłów. Podczas lotu unosi skrzydła do góry, przez co prezentuje się niezwykle pięknie, lekko i dumnie. Orzeł staje się dorosłym osobnikiem, gdy skończy 4 lata. Orły na wolności żyją do 20 lat, w niewoli nawet do 40 lat. Dorosłe osobniki wydają charakterystyczne dźwięki, przypominające melodyjne dzwonienie. W locie osiągają prędkość nawet do 160 km/h. Mimo to, że są to ptaki drapieżne, zachwycają swoją delikatnością i dostojnością.

pazury orła przedniego
noga i pazury orła przedniego, fot. Richard Lydeeker The Royal Natural History

Orzeł przedni opis – środowisko życia

Orły przednie w Polsce najliczniej występuje w Karpatach. Gniazda zakładają głównie na jodłach, świerkach i bukach, znajdujących się w pobliżu łąk i pastwisk. Czasami tworzą legowiska w zagłębieniach skalnych. Gniazda tworzą na obszarach powyżej 400 m n.p.m., zazwyczaj w miejscach, z których mają dobre widoki. Stronią od ludzi. Można jest spotkać głównie na terenach nietkniętych działalnością człowieka.

gniazdo orła przedniego
gniazdo orła przedniego

Gniazdo orła przedniego

Ze względu na to, że orły przednie wykorzystują jedno gniazdo nawet przez kilka lat, przywiązują dużą wagę do tego, by było duże i solidne. Jeżeli gniazdo orła ulega zniszczeniu, z chęcią wybierają sztuczne, zrobione przez człowieka. Zewnętrzna średnica gniazda waha się od 140 do 200 cm, a wewnętrzna średnica od 40 do 90 cm. Gniazda budują z patyków i gałęzi, a wyścielają je liśćmi, trawą, wrzosem i sierścią.

 

Orzeł przedni opis polowania

Orły przednie polują na drobne ssaki, głównie zające, kuny, koty domowe, czasem też na lisy, owce i młode kozice. Zadowalają się także mniejszymi zwierzętami, czyli gryzoniami, gadami, płazami, ptakami, a nawet rybami i owadami. Zdobycz wypatrują z wysokości, podczas lotu albo siedzenia na drzewie lub półce skalnej. Szybując, są w stanie wypatrzyć ofiarę nawet z odległości kilku kilometrów. Rozkładają skrzydła, szybko podlatują do ofiary, chwytają ją pazurami, czasami od razu miażdżąc czaszkę. Gdy nadarza się okazja, polują na lecące ptaki, choć rzadko kiedy za nimi gonią. W wyjątkowych sytuacjach żywią się padliną. Parami mają większe szanse na upolowanie zdobyczy. Dziennie potrzebują ok. 200-300 g pożywienia.

dziób orła przedniego
dziób orła przedniego

Orzeł przedni opis okresu lęgowego

Młode orły przednie żyją samotnie. Następnie łączą się w monogamiczne pary. Działalność godową zaczynają wczesną jesienią. Już na przełomie września i października budują i naprawiają gniazda. W obecności samicy samiec dokonuje widowiskowego rytuału godowego. Wykonuje powietrzne akrobacje, zachęcając samicę do kopulacji. Gdy samiec znajdzie swoją samicę, oboje szukają dogodnego obszaru do życia. Zazwyczaj mają kilka ulubionych miejsc, do których regularnie powracają przez wiele lat.

piskleta orła przedniego
pisklęta orła

Na przełomie marca i kwietnia samica jednorazowo składa 1-2 jaja, w kilkudniowych odstępach. Po ok. 45 dniach wykluwają się pisklęta. Zazwyczaj ma to miejsce w maju. Pisklęta są pod nieustanną opieką matki w gnieździe ok. 60-90 dni. Przez pierwsze 30 dni matka musi dokarmiać młode, przekazując im pokarm bezpośrednio do dzioba. Po ok. 40 dniach są już zdolne do pierwszego lotu, jednak samodzielnie opuszczają gniazdo na dłużej dopiero po ok. 3 miesiącach. Po opuszczeniu gniazda, młode są wciąż pod stałą opieką rodziców, aż do początku zimy. Zazwyczaj większe szanse na przeżycie ma starsze z rodzeństwa. Młode osobniki są gotowe do poszukiwania partnera i okresu lęgowego w wieku ok. 3-4 lat.

młody ptak drapieżny
młody orzeł przedni

 

Orzeł przedni zdjęcia

Na świecie populacja orłów jest niewielka, dlatego są one otoczone ogromną troską. Orzeł przedni w Polsce objęty jest ścisłą ochroną. Obszar, na którym znajduje się gniazdo orła jest pod szczególną ochroną. Orły nie lubią towarzystwa ludzi, dlatego nie powinno się ich niepokoić i pochodzić za blisko do miejsca ich występowania. Jeżeli ptaki te czują się zagrożone, mogą opuścić jaja lub młode pisklęta. Prześladowania orłów, zanieczyszczanie i zasiedlanie obszarów ich żerowisk, przyczyniają się do wymierania tego gatunku ptaków.