Ocean (Oceanus)

Ocean (łac. Oceanus, stgr. Ὠκεανός Okeanos) – u starożytnych Greków i Rzymian mityczna rzeka oblewająca cały świat. Oceany to zjawisko znane jak dotąd tylko na Ziemi. Prawdopodobnie mogą też występować na innych planetach, jednak na razie tego nie potwierdzono. Na Ziemi ich największa głębokość dochodzi do 12 tys. m p.p.m. i obejmują niemal 71% naszego globu!  ile oceanów jest na świecie

Ocean definicja

Ocean w języku łacińskim oznacza „Oceanus”, natomiast w starogreckim to „Ὠκεανός” czyli „Okeanos”. W przekonaniach starożytnych Greków i Rzymian ocean był mityczną rzeką oblewającą świat. Stanowił też nazwę wielkiego boga. Obecnie ocean jest jednak rozumiany, jako wielka część ziemskiej hydrosfery (wodnej powłoki Ziemi), stanowiąca wielki obszar wody słonej (w przeciwieństwie do słodkich wód lądowych: rzek, jezior, strumieni, bagien). Takie słone wody oceaniczne pokrywają obecnie w sumie prawie 3/4 obszaru Ziemi, co stanowi 70,8%. Powierzchnia oceanów wynosi łącznie ok. 361 mln km², natomiast ich całkowita objętość to ok. 1,3 x 1018 m³. ile oceanów jest na świecie

ocean - jeden wszechocean
ocean światowy

Skład wody oceanicznej

Woda oceaniczna jest bogata w różne sole mineralne. Naukowcy odkryli, że wagowo zawiera ich 33-38 promili. Oczywiście stężenie to różni się zależnie od miejsca na Ziemi, lecz proporcje jonów zawsze i tak są stałe. Jeśli natomiast chodzi o poszczególne jony soli mineralnych, obliczono, że 1 kg wody oceanicznej mającej stężenie 35 promili zawiera w kolejności od ilości największej: 19,353 g chloru Cl; 10,76 g sodu Na+; 2,712 g siarki S2-; 1,294 g magnezu Mg2+; 0,413 g wapnia Ca2+; 0,387 g potasu K+; 0,142 g dwuwęglanu CO32-; 0,067 g bromu Br; 0,008 g strontu Sr2+; 0,004 g boru B3+; 0,001 g fluoru FIle oceanów jest na świecie, Ile oceanów jest na świecie

Grupy organizmów żyjących w oceanach

Wody oceaniczne są też bogate w różne grupy organizmów żywych, wśród których występują wodorosty i glony, a także: gąbki, koralowce, plankton (mikroorganizmy oraz gamety płciowe, jaja i larwy większych organizmów), kryl, wieloszczety, szkarłupnie (w tym strzykwy, jeżowce i wężowidła), mięczaki (ośmiornice i dziesięciornice), ryby (chrzęstno- i kostnoszkieletowe), skorupiaki, walenie (wieloryby i delfiny).

rafa
rafa na Wyspach Salomona, najbardziej bioróżnorodny obszar na Ziemi

Obecnie poza Ziemią nie stwierdzono obecności żadnych powierzchniowych zbiorników ciekłej wody. Przed 3-4 miliardami lat prawdopodobnie istniał ocean na Marsie. Być może są tam jeszcze zamarznięte jego pozostałości. Zanik lub brak obecności wód ciekłych na innych planetach wymusza utrata lub nieobecność pola magnetycznego oraz brak lub zbytnie rozrzedzenie atmosfery tych planet.

Klasyfikacja oceanów (nazwy oceanów)

W zależności od rodzaju klasyfikacji, aktualnie wyróżnia się: jeden, trzy, cztery, lub pięć oceanów.

Współczesna najprostsza klasyfikacja oceanów zakłada, że – wszystkie zasoby wodne Ziemi są określane łącznie za pomocą jednego miana, jakim jest wszechocean.

oceany świata

Klasyfikacja oceanów zakładająca trzy jednostki obejmuje: Ocean Spokojny (w którego skład wchodzą: Pacyfik i Ocean Wielki), Ocean Atlantycki (czyli tzw. Atlantyk) oraz Ocean Indyjski.

Natomiast klasyfikacja czterech oceanów zakłada podział na: Ocean Spokojny (obejmujący: Pacyfik i Ocean Wielki), Ocean Atlantycki (tzw. Atlantyk), Ocean Indyjski oraz dodatkowo Ocean Arktyczny (obejmujący Morze Arktyczne i Ocean Lodowaty Północny).

Z kolei klasyfikacja oceanów wyszczególniająca aż pięć jednostek obejmuje: Ocean Spokojny (obejmujący: Pacyfik i Ocean Wielki), Ocean Atlantycki (Atlantyk), Ocean Indyjski, Ocean Arktyczny (obejmujący: Morze Arktyczne i Ocean Lodowaty Północny) oraz dodatkowo również Ocean Południowy.

oceany i kontynenty na świecie
oceany na świecie

Układy oceaniczne

Oceany tworzą tzw. układy oceaniczne, w skład których wchodzą także mniejsze obszary wodne. Wśród tych mniejszych obszarów wodnych znajdują się (w kolejności od najmniejszych, do największych obszarowo): cieśniny, zalewy, kanały, zatoki oraz morza. Takie układy oceaniczne od pełnych wód oceanicznych mogą być też dodatkowo oddzielane za pośrednictwem półwyspów, wysp i wysepek, lub też archipelagów. Nie ma przy tym dwóch identycznych co do wyglądu układów oceanicznych na Ziemi. Niektóre państwa tworzą też sztuczne układy oceaniczno-morskie – sztuczne wyspy, kanały, zatoki.

 

Powstanie oceanów

Zjawisko ekspansji dna oceanicznego odkryto w latach 50. XX w. Oznacza to powstawanie nowej skorupy ziemskiej w strefach grzbietów śródoceanicznych. To odkrycie oraz wyniki późniejszych badań wieku osadów oceanicznych i skorupy ziemskiej doprowadziły do powstania kilku teorii geotektonicznych. Obecnie spośród nich powszechnie akceptuje się tzw. teorię tektoniki płyt. Według tej teorii powstanie oceanów było aktem jednorazowym. Skorupa ziemska powstaje przy tym w prawie takim samym tempie, w jakim ulega niszczeniu w strefach subdukcji, czyli wciąganiu lub wpychaniu jednych płyt ziemskich pod drugie oceaniczne lub kontynentalne.

Zmianie nie ulega natomiast łączna objętość oceanów, poza rozrostem i topnieniem lodowców. Jedne oceany mogą przy tym ulegać powiększaniu tylko na koszt innych. Zgodnie z teorią tektoniki płyt, rozrost skorupy ziemskiej powoduje powiększanie się wszystkich oceanów i całej planety. W historii Ziemi musiały więc istnieć duże oceany (paleooceany), które zamknęły się dzięki ruchowi kontynentów. Z kolei ich osady wypiętrzyły się i stworzyły łańcuchy górskie lądów. Ocean Atlantycki, Arktyczny i Indyjski są geologicznie młode i powstały w mezozoiku kosztem Pacyfiku.

Formy ukształtowania dna oceanicznego

Dno oceaniczne ma różne formy ukształtowania:

rowy oceaniczne – najgłębsze podłużne fragmenty dna oceanicznego, sięgające 7-12 tys. m głębokości, do 300-5000 km długości i do 30-100 km szerokości;

szelfy kontynentalne – fragmenty dna oceanicznego będące częściami dużych bloków kontynentalnych, budują je osady morskie i skorupa kontynentalna zalane oceanami, są płytsze od rowów oceanicznych i sięgają do 200 m głębokości;

baseny oceaniczne – słabo urozmaicone, rozległe fragmenty dna oceanicznego na głębokości 4-6 tys. m p.p.m., zajmują aż 72% powierzchni oceanów;

stoki kontynentalne – strome odcinki dna oceanicznego łączące baseny oceaniczne z szelfami;

grzbiety śródoceaniczne – systemy wzniesień dna oceanicznego, tworzące systemy podwodnych łańcuchów górskich mających łączną długość ok. 60 tys. km i wysokość 2-3 tys. m ponad dnem basenów oceanicznych. Powstają w strefach ekspansji dna oceanicznego, gdzie wydostaje się na zewnątrz lawa, ponieważ płyty oceaniczne rozsuwają się na boki. W środkowej części grzbietów środoceanicznych ciągną się ryfty, czyli głębokie rozpadliny;

Formy ukształtowania dna oceanicznego
formy ukształtowania dna oceanicznego, fot. M.Majdecki

grzbiety podmorskie – silnie wydłużone, strome i wypukłe formy dna oceanicznego mórz;

góry podmorskie nazywane gujoty lub podmorskie góry stołowe, ponieważ mają ścięte stożki – pozostałość podwodnych wulkanów;

wyspy – części grzbietów śródoceanicznych oraz czynnych lub już wygasłych wulkanów. Wystają ponad powierzchnię oceanu. Najmłodsze jeszcze nie mają wykształconego gruntu ziemnego i stanowią litą skałę;

równina abisalna (wzniesienie, płaskowyż lub ławica oceaniczna) – rozległa, płaska powierzchnia, urozmaicona górami podwodnymi zwanymi gujotami, pokryta warstwą drobnoziarnistych osadów, powierzchnia równiny abisalnej zajmuje w sumie ok. 42% dna oceanicznego.

dno oceanu
dno oceaniczne w czystych wodach tropikalnych

Obszar zajmowany przez stok i szelf kontynentalny jest zbudowany ze skorupy kontynentalnej. Geolodzy zaliczają go do kontynentów. Obszary basenów i rowów oceanicznych oraz grzbietów śródoceanicznych są natomiast zbudowane ze skorupy typu oceanicznego i tworzą właściwy wszechocean. Formę pośrednią stanowią tzw. mikrokontynenty, czyli obszary całkowicie lub prawie całkowicie przykryte wodą i położone na dnie oceanu. Są one zbudowane ze skorupy mieszanej lub kontynentalnej.

sztorm
zjawiska oceaniczne sztorm – wejście do rzeki Douro, sztorm o sile 140-150km/h

Zjawiska oceaniczne

Zjawiska oceaniczne dotyczą gł. wiatrów i sztormów powodujących fale. Wiatry mają możliwość, by wiać niemal w sposób nieograniczony nad rozległymi obszarami wódy. Na powierzchni oceanów powstają wtedy fale mogące dochodzić nawet do wysokości wielu metrów. Największe i najgroźniejsze fale to tzw. tsunami, które niszczy wszystko na swojej drodze i zatapia statki. Jednak to katastrofalne zjawisko oceaniczne powstaje nie z powodu wielkiego wiatru, lecz wywołują je podwodne trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów i rozległe osuwiska. Znacznie rzadziej tsunami jest w stanie powstać w skutek upadku meteoru/planetoidy do oceanu. Takie zjawiska są jednak bardzo rzadkie w ludzkim pojmowaniu czasu. Najbardziej znany jest plejstoceński upadek planetoidy Eltanin w rejonie południowo-wschodniego Oceanu Spokojnego. To jedyny jak dotąd udokumentowany upadek ciała niebieskiego na głębokim oceanie Ziemi.

tsunami
zjawiska oceaniczne tsunami

Takie uderzenia z pewnością zdarzały się jednak o wiele więcej razy w przeszłości naszej planety. Poza przypadkiem Eltanina znane są jednak tylko kratery uderzeniowe powstałe na dnie płytszych mórz. Wiadomo też, że planetoida Eltanin uderzając w Ocean Spokojny wywołała tak potężne fale tsunami i zmiany klimatyczne na skalę globalną. Doprowadziło to do wymarcia wielu gatunków organizmów żywych, w tym dinozaurów. Dzięki stale wiejącym na oceanach wiatrom (passaty) istnieją też zjawiska oceaniczne zwane prądy morskie. Z kolei siła przyciągania Słońca i satelity Ziemi Księżyca wywołują ruchy mas wodnych, nazywane pływami. Natomiast nagłe zmiany ciśnienia atmosferycznego wywołują zauważalne wahanie lustra wody w obrębie mórz lub zatok, zwane sejsza.

ile oceanów jest na świecie,ile oceanów jest na świecie,ile oceanów jest na świecie

COMMENTS

Comments are closed.